Nga Ermira Kondo, Gazetare e pavarur, Mbrojtëse e të drejtave të njeriut,
Analizë politike, historike dhe gjeostrategjike.
Pas gati dy vitesh mobilizimi, rezistence qytetare dhe protestash, populli serb sapo ka dërguar një sinjal historik për të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor.
Fitorja zgjedhore e lëvizjes studentore, e njohur nga Aleksandar Vuçiç më 25 tetor 2026, është padyshim një lajm i mirë.
Ajo është, para së gjithash, fitorja e një rinie që nuk pranoi të dorëzohej, dhe më pas e qytetarëve të cilët, për shumë muaj, mbështetën kërkesën për drejtësi, transparencë dhe ndryshim politik.
Lëvizja, e lindur nga revolta e shkaktuar prej tragjedisë në Novi Sad në nëntor të vitit 2024, e ka shndërruar gradualisht një sfidë kundër korrupsionit dhe autoritarizmit në një forcë të vërtetë demokratike.
Por kjo fitore nuk u përket vetëm studentëve.
Ajo u përket të gjitha brezave të serbëve që patën guximin të sfidonin një sistem politik thellësisht të rrënjosur.
Ky popull tregoi se ishte e mundur të rezistohej për muaj të tërë, pa e humbur shpresën për një ndryshim përmes kutive të votimit.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron rëndësia më e madhe e kësaj fitoreje.
I. Dy vite rezistencë – koha kur një popull mëson të dallojë angazhimet e vërteta politike.
Këto gati dy vite protestash nuk kanë qenë thjesht një varg demonstratash.
Ato kanë shërbyer si një shkollë e vërtetë e ndërgjegjes qytetare.
Gjatë këtyre muajve të mobilizimit, qytetarët patën kohë të vëzhgonin sjelljet, të krahasonin fjalimet me veprimet dhe të dallonin angazhimet e sinqerta nga oportunizmi politik.
Koha është, ndonjëherë, një mjet i domosdoshëm për të ushtruar gjykimin demokratik.
Ajo na lejon të kuptojmë se kush e mbron vërtet interesin e përbashkët, kush përpiqet vetëm të shfrytëzojë zemërimin popullor dhe kush ka aftësinë ta shndërrojë një protestë në një projekt politik.
Një revolucion demokratik nuk ndërtohet vetëm mbi zemërimin. Ai kërkon gjithashtu durim, organizim, kthjelltësi dhe ndërgjegjësim kolektiv.
Populli serb sapo ka dëshmuar se një mobilizim i zgjatur mund të gjejë shprehjen e tij vendimtare në zgjedhje.
Megjithatë, fitimi i zgjedhjeve nuk nënkupton ende fitimin e demokracisë.
Por, është një fillim i shkëlqyer për një tranzicion të domosdoshëm.
II. Rotacioni politik nuk është transformim demokratik.
Tani do të shohim përbërjen e qeverisë së ardhshme, aleancat e saj politike, prioritetet institucionale dhe mënyrën se si udhëheqësit e rinj do ta ushtrojnë pushtetin e tyre.
Një shumicë parlamentare, qoftë edhe e konsiderueshme, nuk garanton automatikisht respektimin e shtetit të së drejtës.
Transformimi i vërtetë do të varet nga pavarësia e gjyqësorit, liria e medias, lufta kundër korrupsionit, mbrojtja e pakicave dhe refuzimi për të përsëritur metodat e vjetra të dominimit.
Vlen të kujtojmë surprizat ballkanike – siç ishte revolucioni i të rinjve shqiptarë në vitin 1990 – dhe faktin se sot, 35 vite më vonë, një brez tjetër të rinjsh, fëmijët e atyre të vitit 1990, kërkojnë sërish demokraci.
Duke qenë se kjo po ndodh në kontekste të ndryshme, i takon Bashkimit Evropian t’i ndjekë nga afër dhe t’i inkurajojë këto ndryshime. Ursula von der Leyen, Kaja Kallas, Roberta Metsola, Alain Berset, Emmanuel Macron, Friedrich Merz.
Koalicioni i forcave që kanë mbështetur lëvizjen studentore do të duhet gjithashtu të dëshmojë aftësinë e tij për të qeverisur, pavarësisht ndjeshmërive të ndryshme politike që përfshin.
Sepse demokracia nuk matet vetëm me atë se sa mirë një popull i refuzon udhëheqësit e tij, por edhe me atë se sa mirë pasardhësit e tyre i respektojnë të drejtat e të gjithëve.
Dhe për Serbinë shfaqet një përgjegjësi tjetër, ndoshta edhe më e vështirë: ajo që lidhet me historinë e saj.
Çelësi aktual qëndron te njohja e pavarësisë së Republikës së Kosovës – një pavarësi që tashmë është njohur nga gjykata ndërkombëtare, ndonëse shteti serb e konteston atë në rrafshe të tjera.
III. Nga viti 1878 e deri te luftërat në ish-Jugosllavi – a do të kemi guximin t’i pranojmë plagët historike?
Demokratizimi i Serbisë nuk mund të jetë i plotë pa një përballje të guximshme me faqet e dhimbshme të historisë së saj.
Nuk mjafton thjesht shkëputja nga Aleksandar Vuçiç apo nga trashëgimia e Sllobodan Millosheviçit.
Politikat nacionaliste, dhuna dhe shpërnguljet e popullsisë, të cilat shoqëruan formimin e shteteve moderne ballkanike, duhet gjithashtu të vihen në pikëpyetje.
Viti 1878 – viti i Kongresit dhe Traktatit të Berlinit – përbën një etapë të domosdoshme në këtë proces reflektimi.
Luftërat e viteve 1877-1878 dhe riorganizimet territoriale që pasuan, çuan veçanërisht në dëbimin dhe eksodin e popullsive shqiptare e myslimane nga rajonet e Nishit, Toplicës dhe territoreve të tjera.
Këto vuajtje, shpërngulje dhe humbje të tokave kanë lënë gjurmë të thella, të përcjella brez pas brezi.
Luftërat Ballkanike të viteve 1912-1913, e më pas Lufta e Parë Botërore dhe riorganizimet territoriale të vitit 1918, i zgjatën konfliktet lidhur me përkatësinë kombëtare, kufijtë dhe pushtetin.
Edhe Mali i Zi meriton një reflektim të thellë historik mbi humbjen e pavarësisë së tij në vitin 1918, mbi sfidat e bashkimit me Serbinë dhe mbi dhunën që e shoqëroi këtë periudhë.
Më pas erdhi Jugosllavia socialiste e Josip Broz Titos.
Kjo periudhë mund të kuptohet vetëm përmes diskursit zyrtar të vëllazërim-bashkimit të popujve.
Ajo kërkon gjithashtu njohjen e represioneve politike, burgosjeve, privimeve nga liria dhe dhunës së ushtruar, veçanërisht ndaj popullatave kroate, boshnjake, atyre të Vojvodinës, si dhe shqiptarëve në Kosovë, Mal të Zi, Luginë dhe Maqedoninë e Veriut, duke mbajtur përgjegjës aktorët e ndryshëm të përfshirë gjatë dekadave të regjimit.
Së fundmi, luftërat e viteve 1990, krimet e kryera në Bosnjë-Hercegovinë, Kroaci dhe Kosovë, si dhe gjenocidi i Srebrenicës, shtrojnë një kërkesë të padiskutueshme për të vërtetën dhe drejtësinë.
Disa nga këto krime janë vërtetuar nga juridiksione ndërkombëtare, të cilat, për fat të keq, shteti serb nuk i njeh si të tilla.
Për periudhat e mëhershme, faktet e dokumentuara historikisht duhet të shqyrtohen me gjithë peshën e tyre, pa ngatërruar vlerësimet historike me vendimet gjyqësore.
Njohja e historisë nuk nënkupton dënimin kolektiv të popullit serb.
Kjo do të thotë t’i jepet mundësia atij – ashtu si të gjithë popujve të Ballkanit – të çlirohet nga narrativat politike që justifikojnë dominimin, urrejtjen dhe dhunën.
Krimet u përkasin autorëve të tyre, ndërsa përgjegjësitë u takojnë institucioneve dhe udhëheqësve përkatës.
Megjithatë, kujtesa u përket edhe viktimave dhe pasardhësve të tyre.
IV. Shkëputja nga mitet e madhështisë kombëtare për ndërtimin e një vetëdijeje njerëzore.
Pyetja thelbësore tani është: a do të kenë udhëheqësit e rinj serbë guximin të shkëputen nga mitet e madhështisë kombëtare, kur këto të fundit shërbejnë për të mohuar të drejtat e popujve fqinjë?
A do ta njohin ata vuajtjen e shqiptarëve, boshnjakëve, kroatëve, malazezve dhe të gjitha popullatave të tjera që ranë viktima të politikave të luftës dhe dominimit?
A do të jenë ata gjithashtu në gjendje të njohin vuajtjet e civilëve serbë dhe të të gjitha viktimave, pa e shndërruar këtë njohje në një garë përkujtimore?
Pajtimi kërkon një histori që nuk shkruhet më ekskluzivisht për të lavdëruar fitimtarët dhe për t’i bërë viktimat të padukshme.
Kjo njohje mund të nxisë një zgjim të vërtetë të vetëdijes historike kolektive.
Ajo mund të kontribuojë në dobësimin e diskurseve nacionaliste, rrjeteve të ndikimit dhe solidariteteve politike që kanë lulëzuar duke mbajtur gjallë ndarjet rajonale.
Megjithatë, do të ishte iluzore të mendohej se një palë zgjedhje në Serbi do të mjaftonin, vetvetiu, për të transformuar sistemet politike të Shqipërisë, Malit të Zi apo Bosnjë-Hercegovinës.
Secila shoqëri duhet gjithashtu të kryejë analizën e saj të thellë dhe të ndershme (të ashtuquajturën “due diligence”).
V. Një epokë e re për Ballkanin Perëndimor: nga trashëgimia ilire te bashkëjetesa e popujve.
Për breza të tërë, Ballkani ka mbartur pasojat e luftërave, shpërnguljeve, persekutimeve, regjimeve autoritare dhe rivaliteteve kombëtare.
Por këto toka mbartin gjithashtu një trashëgimi takimesh, gjuhësh, kulturash dhe qytetërimesh që i kapërcen kufijtë bashkëkohorë.
Trashëgimia ilire, krahas trashëgimive të tjera të lashta të gadishullit, na kujton thellësinë historike të këtij rajoni.
Ajo që unë e quaj “bashkëjetesë ilire” nuk është as pretendim për epërsi etnike, e as mohim i identiteteve të sotme.
Është një aspiratë për të rindërtuar një bashkësi fati, të bazuar në dinjitetin njerëzor, respektin për dallimet, bashkëjetesën e popujve dhe refuzimin e dominimit.
Është koha që Ballkani të mos jetë më peng i plagëve të tij historike, por të shndërrohet në një hapësirë njohjeje, bashkëpunimi dhe paqeje.
Nuk kemi nevojë t’i fshijmë kapitujt e vjetër të historisë sonë.
Duhet t’i lexojmë ata me guxim, të njohim viktimat e tyre dhe më pas, së bashku, të fillojmë të shkruajmë një kapitull të ri.
Një kapitull ku drejtësia nuk do të varet më nga identiteti kombëtar, ku kufijtë nuk do të shërbejnë më si strehë për urrejtjen dhe ku brezat e ardhshëm nuk do të trashëgojnë më detyrimin për të vazhduar konfliktet e paraardhësve të tyre.
Ky është horizonti i vërtetë evropian për këto rajone.
VI. Cili është mesazhi për Shqipërinë dhe popujt e tjerë të Ballkanit?
Kjo fitore serbe meriton vëmendje të veçantë në Shqipëri.
Ajo sjell një mësim demokratik për shoqëritë, mobilizimet popullore të të cilave shpesh mbeten të ngërthyera në një përballje të vazhdueshme mes kampeve politike rivale.
Shembulli serb tregon se protestat mund të zgjasin me muaj, madje edhe me vite, pa qenë domosdoshmërisht kjo kohëzgjatje një shenjë dështimi.
Këto periudha mund t’i lejojnë një shoqërie të piqet politikisht, të identifikojë përfaqësues të besueshëm, të hartojë një program dhe ta shndërrojë zemërimin në një alternativë zgjedhore.
Sepse rezultati i vërtetë demokratik i një mobilizimi popullor nuk është dhuna, djegia e institucioneve apo përballja mes qytetarëve.
Ai është mundësia për të zgjedhur lirisht përfaqësuesit e vet, përmes zgjedhjeve pluraliste, transparente dhe të besueshme.
Në Shqipëri, pra, nuk mjafton të kërkosh largimin e Edi Ramës, nëse e vetmja perspektivë e ofruar është rikthimi i Sali Berishës – pa u shkëputur nga praktikat që kanë gërryer besimin te institucionet.
Populli shqiptar meriton më shumë sesa thjesht përsëritjen e një përballjeje mes dy forcave politike.
Ai meriton një alternativë të mirëfilltë demokratike, një sistem gjyqësor të pavarur, një luftë efektive kundër korrupsionit dhe një brez të ri zyrtarësh, të aftë për ta vendosur interesin publik mbi besnikëritë partiake.
Mobilizimi serb na kujton, mbi të gjitha, se nuk duhet ta ngatërrojmë padurimin për ndryshim me vetë procesin e ndërtimit të ndryshimit.
Protestat duhet t’i mundësojnë popullit të rimarrë sovranitetin e tij, e jo të shndërrohen në instrument për një pushtim të ri të pushtetit nga të njëjtat sisteme.
Kjo nuk do të thotë se çdo mobilizim do të çojë domosdoshmërisht në një fitore zgjedhore. Por na kujton se zgjedhjet e lira mbeten mjeti thelbësor për ta shndërruar vullnetin popullor në legjitimitet demokratik.
VII. Një përgjegjësi historike për udhëheqësit e rinj serbë dhe për Evropën.
Fitorja e 25 tetorit hap një mundësi të jashtëzakonshme.
Por, a do të ketë shumica e re guximin për të shkuar përtej çështjeve të menjëhershme të qeverisjes, duke ndërmarrë një punë të mirëfilltë për kujtesën dhe pajtimin?
A do të ketë vullnetin për të përmirësuar në mënyrë të qëndrueshme marrëdhëniet me Kosovën, Bosnjë-Hercegovinën, Malin e Zi dhe të gjithë fqinjët e tjerë të Serbisë?
A do të jetë në gjendje të zgjedhë një integrim evropian të bazuar në sundimin e ligjit dhe të drejtat e njeriut, në vend të paqartësive gjeopolitike dhe llogaritjeve nacionaliste?
Bashkimi Evropian duhet të marrë gjithashtu përgjegjësitë e tij.
Mbështetja e transformimit demokratik të Serbisë nuk do të thotë dhënie mbështetjeje pa kushte për udhëheqësit e saj të rinj.
Kjo do të thotë mbrojtje e institucioneve, drejtësisë, lirive themelore, të drejtave të pakicave dhe bashkëpunimit rajonal.
Një Evropë vërtet e përkushtuar ndaj paqes jo vetëm që duhet të mbështesë alternativat politike.
Ajo duhet të inkurajojë reformat që e bëjnë të pamundur kthimin e politikave të urrejtjes.
VIII. Fitorja e një populli dhe përgjegjësia e brezave të ardhshëm.
Sot, dua të përshëndes guximin e qytetarëve serbë.
Jo sepse kjo fitore do t’i kishte zgjidhur tashmë të gjitha kontradiktat historike dhe politike të vendit të tyre.
Por sepse ata kanë demonstruar se pushteti nuk është një pronë e përjetshme, se mobilizimi qytetar mund t’i rezistojë kohës dhe se qytetarët mund të bëhen aktorë të së ardhmes së tyre.
Për gati dy vjet, ata protestuan, rezistuan, debatuan, vëzhguan dhe më në fund votuan.
Në këtë vazhdimësi ka një mësim pjekurie demokratike që shkon shumë përtej kufijve të Serbisë.
Meriton të dëgjohet në Tiranë, Pristinë, Podgoricë, Sarajevë dhe Shkup.
Ndryshimi i udhëheqësve është një fitore politike.
Ndryshimi i institucioneve është një fitore demokratike.
Pranimi i vuajtjeve historike dhe heqja dorë nga transmetimi i urrejtjes do të ishte një fitore për njerëzimin.
Rruga përpara për Serbinë do të jetë e vështirë.
Do të kërkojë guxim, pavarësi të vërtetë mendore dhe aftësinë për të njohur gabimet e historisë së saj pa hequr dorë nga dinjiteti i popullit të saj.
Nëse menaxherët e rinj zgjedhin këtë rrugë, ata do të fitojnë respekt përtej kufijve të tyre.
Sepse Serbia nuk do të gjykohet vetëm për aftësinë e saj për të kthyer faqen e Vuçiçit.
Do të ketë të bëjë edhe me aftësinë e saj për të parandaluar rishfaqjen e të njëjtave mekanizma dominimi nën emra të tjerë.
Serbia arriti një fitore zgjedhore.
Tani ajo duhet të dëshmojë se mund ta shndërrojë këtë fitore në zanafillën e një vetëdijeje të re demokratike.
Dhe nëse ky transformim rezulton i suksesshëm, kjo nuk do të jetë vetëm një lajm i mirë për popullin serb.
Kjo do të jetë një shpresë për të gjithë Ballkanin Perëndimor.
Për këto troje të rënduara nga historia, për popujt që jetojnë aty dhe për brezat që nuk kërkojnë më kufij të rinj urrejtjeje, por një jetë me dinjitet, liri, drejtësi dhe paqe.
Historia nuk na kërkon të harrojmë atë që kanë vuajtur popujt tanë.
Ajo na kërkon të kemi guximin që të mos e përsërisim atë.
REFERENCA DOKUMENTARE DHE BURIME HISTORIKE.
Analizat e paraqitura në këtë punim bazohen në burimet e mëposhtme gazetareske, kërkimet historike, dokumentet ndërkombëtare dhe vendimet gjyqësore:
1. Reuters, Zgjedhjet legjislative në Serbi të datës 25 tetor 2026.
“Vuçiçi i Serbisë pranon humbjen përballë lëvizjes së udhëhequr nga studentët në zgjedhjet parlamentare”, njoftim i datës 25 tetor 2026, nënshkruar nga Aleksandar Vasoviç, transmetuar ndër të tjera nga MarketScreener.
Ky njoftim raporton pranimin e humbjes nga Aleksandar Vuçiçi, si dhe vlerësimet e tij të para, sipas të cilave “Lista e Studentëve” fiton midis 135 dhe 140 mandate.
Një njoftim i dytë nga Reuters, i datës 26 tetor 2026, nënshkruar nga Ivana Sekularac, Edward McAllister dhe Aleksandar Vasoviç, parashikon 138 mandate (nga 250 gjithsej) për “Listën e Studentëve”, me një pjesëmarrje në votime prej afro 70%. Këto rezultate ishin ende paraprake.
Burimet: [Reuters – MarketScreener, 25 tetor 2026](https://www.marketscreener.com/news/serbia-s-vucic-concedes-defeat-to-student-led-movement-in-parliamentary-election-ce785cdfd18ff024) ; [Reuters – ThePrint, 26 tetor 2026](https://theprint.in/world/serbias-vucic-concedes-defeat-in-historic-election-win-for-student-protest-movement/3081365/).
2. Traktati i Berlinit i 13 korrikut 1878, Riorganizimi Territorial i Ballkanit.
Dokument diplomatik i nënshkruar nga fuqitë e mëdha evropiane dhe Perandoria Osmane, i cili njeh, ndër të tjera, pavarësinë e Serbisë dhe të Malit të Zi, si dhe ripërcakton disa kufij në Gadishullin Ballkanik.
Nenet 26 deri në 33 kanë të bëjnë me Malin e Zi, ndërsa nenet 34 deri në 42 me Serbinë.
Burimi: [Universiteti Fordham – Traktati i Berlinit, 1878](https://sourcebooks.web.fordham.edu/mod/1878berlin.asp).
3. Miloš Jagodić, Expulsions et exode des populations muslimes en 1877-1878 (Dëbimet dhe eksodi i popullsive myslimane në vitet 1877-1878).
“The Emigration of Muslims from the New Serbian Regions 1877/1878” (Emigrimi i myslimanëve nga rajonet e reja serbe 1877/1878), revista shkencore *Balkanologie*, vëllimi II, numri 2, dhjetor 1998.
Ky studim shqyrton migrimet dhe dëbimet e popullsive myslimane nga territoret e përfshira në Serbi pas luftërave serbo-osmane, veçanërisht në rajonet e Nishit dhe të Toplicës.
Burimi: [Balkanologie – OpenEdition Journals](https://journals.openedition.org/balkanologie/265).
4. Carnegie Endowment for International Peace (Fondacioni Carnegie për Paqen Ndërkombëtare) — Krimet dhe dhuna gjatë Luftërave Ballkanike të viteve 1912-1913.
Raporti i Komisionit Ndërkombëtar për Hetimin e Shkaqeve dhe Zhvillimit të Luftërave Ballkanike*, Uashington, 1914.
Ky raport thelbësor, i hartuar nga një komision ndërkombëtar, shqyrton përgjegjësitë e forcave të përfshira në Luftërat Ballkanike, dhunën ndaj popullsive civile, shkatërrimet, shpërnguljet e detyruara dhe shkeljet e ligjeve të luftës.
Burimi: [Raporti Carnegie i vitit 1914 – Internet Archive](https://archive.org/details/reportofinternat00inteuoft).
5. Srđa Pavlović – Mali i Zi dhe bashkimi me Serbinë në vitin 1918.
“The Podgorica Assembly in 1918: Notes on the Yugoslav Historiography (1919–1970) about the Unification of Montenegro and Serbia” (Kuvendi i Podgoricës në vitin 1918: Shënime mbi historiografinë jugosllave (1919–1970) lidhur me bashkimin e Malit të Zi dhe Serbisë), 1999.
Ky studim analizon polemikat historike dhe politike që rrethojnë Kuvendin e Podgoricës të vitit 1918, zhdukjen e pavarësisë malazeze dhe bashkimin me Serbinë.
Burimi: [Artikull universitar – JSTOR](https://www.jstor.org/stable/40870060).
6. Aleksandar Petrović dhe Đorđe Stefanović — Kosova nën Jugosllavinë komuniste. « Kosova, 1944–1981: Ngritja dhe rënia e një ‘atdheu të brendashkruar’ komunist », Europe-Asia Studies*, vëllimi 62, numri 7, 2010, faqet 1073-1106.
Ky hulumtim shqyrton evolucionin institucional dhe politik të Kosovës nën regjimin komunist jugosllav, veçanërisht represionin, politikat e sigurisë, rolin e Aleksandar Rankoviçit dhe evolucionin e autonomisë kosovare.
Burimi : [Universiteti i Adelaidës – Artikull shkencor](https://digital.library.adelaide.edu.au/items/9109fdb3-4304-4cb4-a218-7ed73f0f5e3c).
7. Human Rights Watch, Krimet e Luftës dhe Përndjekjet në Kosovë.
“Nën Urdhra: Krimet e Luftës në Kosovë” (Under Orders: War Crimes in Kosovo) – raport i publikuar më 26 tetor 2001.
Ky hetim dokumenton vrasjet, dëbimet me forcë, shkatërrimet dhe krime të tjera të kryera në Kosovë gjatë vitit 1999, si dhe përgjegjësitë e pretenduara të strukturave ushtarake dhe policore. Gjithashtu, shqyrtohet dhuna ndaj civilëve serbë dhe minoriteteve të tjera.
Burimi: [Human Rights Watch – Raporti i plotë](https://www.hrw.org/report/2001/10/26/under-orders/war-crimes-kosovo).
8. Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë dhe Mekanizmi Ndërkombëtar i Reziduar për Tribunalet Penale – Gjenocidi në Srebrenicë.
Çështja: Prokurori kundër Ratko Mlladiçit.
Aktgjykimi i datës 22 nëntor 2017, i konfirmuar në shkallë të dytë (apel) më 8 qershor 2021.
Tribunali Penal Ndërkombëtar e ka lënë në fuqi dënimin me burgim të përjetshëm për Ratko Mlladiçin, për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Burimi: [Kombet e Bashkuara – Vendimi përfundimtar në çështjen Mlladiç](https://www.irmct.org/en/cases/mict-13-56).
9. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë — Përgjegjësia e Serbisë në Gjenocidin e Srebrenicës.
Vendimi i datës 26 shkurt 2007, lidhur me zbatimin e Konventës për Parandalimin dhe Ndëshkimin e Krimit të Gjenocidit (Bosnjë-Hercegovina kundër Serbisë dhe Malit të Zi).
Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka konstatuar se masakra e Srebrenicës, e kryer në korrik të vitit 1995, përbën gjenocid.
Ajo arriti në përfundimin se Serbia kishte shkelur detyrimin e saj ndërkombëtar për të parandaluar këtë gjenocid, si dhe detyrimet e saj që lidhen me ndëshkimin e këtij krimi dhe bashkëpunimin me Tribunalin Penal Ndërkombëtar.
Megjithatë, Gjykata nuk konstatoi se vetë gjenocidi mund t’i atribuohej ligjërisht shtetit serb, e as nuk e vërtetoi bashkëfajësinë e tij në kuptim të Konventës për Gjenocidin.
Ky dallim ligjor është thelbësor, pasi lejon njohjen e rëndësisë së krimeve, të përgjegjësisë ndërkombëtare të konstatuar faktikisht dhe të të drejtave të viktimave, pa i atribuar një organi gjyqësor përfundime që ai nuk i ka shpallur.
Burimi: [Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë – Vendimi dhe Përmbledhja e datës 26 shkurt 2007](https://www.icj-cij.org/index.php/node/103898)
aktësia historike dhe ligjore.
Dëbimet, përndjekjet, masakrat dhe shpërnguljet e detyruara që kanë ndodhur në Ballkan që nga shekulli i XIX-të duhet të jenë objekt hulumtimi, njohjeje historike dhe, kur plotësohen kushtet ligjore, procedurash gjyqësore përkatëse.
Megjithatë, dhuna e ushtruar gjatë viteve 1877-1878 nuk e ka në tërësi cilësimin juridik ndërkombëtar të gjenocidit. Prandaj, është thelbësore të bëhet dallimi midis fakteve historike të dokumentuara, cilësimeve të propozuara nga studiuesit dhe krimeve të njohura nga një organ gjyqësor kompetent.
Njohja e historisë në të gjithë kompleksitetin e saj, pa fshehur përgjegjësitë dhe pa ngatërruar cilësimet ligjore, është një kusht themelor për drejtësinë, pajtimin dhe bashkëjetesën e vërtetë demokratike midis popujve të Ballkanit Perëndimor.
