Shkruan Zef Ndreka
Situata në Kosovë sot është shumë më serioze sesa një debat rreth ndërtimit të një objekti fetar. Ajo prek drejtpërdrejt lirinë fetare, shtetin ligjor, sigurinë publike dhe bashkëjetesën shqiptare.
Nga raportimet e ditëve të fundit, bëhet fjalë për rastin në Zogaj të Vushtrrisë, ku Dioqeza Prizren–Prishtinë ka bërë bekimin e tokës dhe ka vendosur gurthemelin për një kishë të ardhshme. Ka pasur kundërshtime nga Këshilli i Bashkësisë Islame në Vushtrri, ndërsa Policia e Kosovës kishte ndaluar ceremoninë e planifikuar fillimisht.
ÇFARË PO NDODH NË KOSOVË?
Duket se në Kosovë po hapet një kapitull që nuk duhet marrë aspak lehtë.
Në Vushtrri, në Zogaj, disa njerëz që e konsiderojnë veten shqiptarë dhe besimtarë myslimanë janë ngritur kundër ndërtimit të një kishe katolike.
Tani, sipas deklarimeve që po qarkullojnë në rrjetet sociale me video, u është lënë kohë deri të dielën që guri i themelit të hiqet “paqësisht”. Përndryshe, situata mund të dalë nga kontrolli dhe të përdoret dhuna.
Nëse këto kërcënime janë reale, atëherë pyetja nuk është më se a do të ndërtohet apo jo një kishë.
Pyetja është shumë më e rëndë:
Kush vendos në Kosovë?
Shteti apo turma?
Kushtetuta apo kërcënimi?
Ligji apo forca?
Sepse asnjë shtet normal nuk negocion me kërcënimin për dhunë.
Nëse një kishë, xhami, sinagogë apo çdo objekt tjetër fetar duhet të ndërtohet, kjo vendoset nga ligji, nga institucionet kompetente dhe nga rregullat e urbanistikës e pronësisë.
Nëse nuk plotësohen kushtet ligjore, shteti ka të drejtë dhe detyrë ta ndalojë. Por nëse ato kushte plotësohen, askush nuk ka të drejtë të dalë në rrugë dhe të thotë: “Hiqeni, përndryshe do të përdorim dhunë.”
Ky do të ishte fundi i shtetit ligjor.
Dhe le ta bëjmë pyetjen edhe më të thjeshtë:
Po sikur nesër katolikët të mblidheshin dhe të kërkonin heqjen e një xhamie në një zonë ku ata janë shumicë?
Po sikur të vendosnin një afat?
Po sikur të thoshin se, nëse nuk plotësohet kërkesa e tyre, “situata do të dalë nga kontrolli”?
A do ta pranonim?
Natyrisht që jo.
Atëherë nuk mund të kemi dy standarde. Ajo që është e papranueshme kur e bëjnë katolikët, është po aq e papranueshme kur e bëjnë myslimanët.
Kjo është pikërisht arsyeja pse duhet të jemi shumë të kujdesshëm me përdorimin e fjalës “shqiptar”.
Të jesh shqiptar nuk të jep të drejtën të kërcënosh një shqiptar tjetër për shkak të fesë së tij.
Të jesh mysliman nuk të jep të drejtën të pengosh një katolik të ushtrojë besimin e vet.
Dhe të jesh katolik nuk të jep të drejtën të pengosh një mysliman të ushtrojë besimin e vet.
Shqiptaria nuk mund të bëhet pronë e asnjë feje.
Kosova, për më tepër, është një shtet laik. Pikërisht kjo do të thotë se shteti duhet të qëndrojë mbi komunitetet fetare dhe të garantojë të drejtat e të gjithëve. Të dhënat e regjistrimit të vitit 2024 tregojnë se shumica dërrmuese e popullsisë së Kosovës është myslimane, ndërsa katolikët përbëjnë një pakicë të vogël. Por demokracia nuk është sundimi i shumicës mbi të drejtat e pakicës.
Dhe këtu qëndron shqetësimi im më i madh.
Nëse një pakicë fetare duhet të kërkojë leje nga turma për të ndërtuar një kishë, atëherë nuk kemi më shtet ligjor.
Nëse një shumicë fetare mund të imponojë vullnetin e saj përmes presionit, kërcënimit dhe frikës, atëherë nesër mund të ndodhë e njëjta gjë me çdo komunitet tjetër.
Sot është kisha.
Nesër mund të jetë xhamia.
Pasnesër mund të jetë një monument, një shkollë, një pronë, një simbol kombëtar apo një e drejtë tjetër që dikush vendos ta kundërshtojë me turmë.
Kështu fillon anarkia.
Prandaj institucionet e Kosovës duhet të flasin qartë dhe menjëherë.
Jo me deklarata politike e me heshtje. As duke u fshehur pas “ruajtjes së qetësisë”.
Qetësia nuk ruhet duke i kërkuar viktimës së kërcënimit të tërhiqet.
Nëse ka konflikt ligjor për pronën apo lejen e ndërtimit, le të zgjidhet në gjykatë.
Nëse ka shkelje administrative, le të veprojnë institucionet.
Nëse ka kërcënime për dhunë, le të veprojë policia dhe prokuroria.
Por nuk mund të ketë ultimatum fetar ndaj shtetit të Kosovës.
Dhe këtu vjen edhe pyetja politike:
Ku është pushteti?
Në një kohë kur Kosova ka kaluar një krizë të rëndë institucionale, çdo shenjë e dobësimit të autoritetit shtetëror është jashtëzakonisht e rrezikshme. Një shtet që nuk arrin të garantojë sigurinë e një komuniteti fetar dhe të zbatojë ligjin në mënyrë të barabartë, krijon terrenin për vetëgjyqësi.
Nuk dua ta dramatizoj duke thënë se Kosova është në prag të luftës civile.
Por dua të them diçka tjetër, ndoshta edhe më të rëndësishme:
Asnjë shoqëri nuk duhet të presë për të parë nëse një konflikt fetar do të shndërrohet në dhunë. Duhet ta ndalojë përpara se të ndodhë.
Sepse shqiptarët e Kosovës kanë kaluar mjaftueshëm tragjedi për ta ditur se ku mund të çojë normalizimi i urrejtjes, i kërcënimit dhe i dhunës.
Kosova nuk u çlirua që një shqiptar ti thotë një shqiptari tjetër:
“Ti nuk ke të drejtë të lutesh këtu.”
Kosova nuk u ndërtua që shumica të ketë të drejtë të vendosë se cilës fe i lejohet të ekzistojë.
Dhe mbi të gjitha, Kosova nuk mund të jetë shtet vetëm kur pushteti ka nevojë për qytetarët, por ajo duhet të jetë shtet edhe kur qytetari ka nevojë për mbrojtjen e pushtetit.
Nëse sot nuk mbrohet e drejta e katolikëve për të ndërtuar një kishë, nesër askush nuk mund të garantojë se do të mbrohet e drejta e myslimanëve për të ndërtuar një xhami.
Prandaj institucionet duhet të jenë të qarta:
Asnjë kishë nuk hiqet me ultimatum.
Asnjë xhami nuk hiqet me ultimatum.
Asnjë objekt fetar nuk mbrohet apo rrënohet nga turma.
Gjithçka vendoset nga ligji.
Ky është minimumi i një shteti.
Dhe nëse dikush kërcënon me dhunë, përgjigjja e shtetit duhet të jetë e qartë:
Ligji nuk negociohet me turmën.
Sepse në momentin kur shteti fillon të negociojë me kërcënimin, nuk është më shteti ai që sundon.
Për fat të keq është turma…
