Shkruan Ermira Qerimi-Kondo, Gazetare Investigative e Pavarur, Mbrojtëse e të Drejtave të Njeriut, Themeluese dhe Presidente e organizatës BES’SA, ish-anëtare e Aleancës Çamëri.
Nuk është fjala “BESSA” ajo që pretendoj unë.
“BESA” nuk i përket një shoqate, një partie politike apo një kryetari qeverie.
I përket gjuhës shqipe, historisë së saj morale dhe vetëdijes së popullit tonë.
Ajo tregon fjalën e dhënë, besnikëri, nder dhe detyrimin për të mos tradhtuar besimin e marrë.
Prandaj, unë nuk pretendoj se zotëroj fjalën BESA.
Megjithatë, ajo që pretendoj është përparësia e një pune intelektuale, kulturore dhe metodologjike të përpunuar nga organizata BES’SA, e materializuar në disa dosje, e transmetuar në institucione dhe e mbartur nga viti 2025 si një projekt transformimi shoqëror.
Më 24 korrik 2026, Agjencia Telegrafike Shqiptare publikoi një artikull ku njoftonte se Edi Rama po zbulonte një iniciativë të quajtur “BESA”, në kontekstin e të ashtuquajturës protestë Flamandeze Rozë dhe prezantimin e saj si një “test i demokracisë”.
https://en.ata.gov.al/2026/07/24/rama-unveils-besa-initiative-to-frame-flamingo-protest-as-test-of-democracy/
Ky njoftim ngre një pyetje serioze.
Si qarkulloi për më shumë se një vit me autoritetet shqiptare një projekt i mëparshëm qytetar, i bazuar në kujtesë, rini, rezistencë, kohezion, dialog ndërkulturor dhe ndryshim të mendësive, përpara se një iniciativë qeveritare me të njëjtin emër të shfaqej në fjalimin e kryeministrit?
Prandaj, pyetja nuk ka të bëjë vetëm me një emër.
Ajo përqendrohet në qarkullimin e një projekti, përthithjen e tij të mundshme institucionale dhe transformimin e një procesi emancipimi qytetar në një instrument të komunikimit politik.
Një projekt i hartuar për të transformuar shoqërinë, jo për të qetësuar mospajtimin.
Projekti BES’SA nuk ishte një ngjarje folklorike e rastësishme.
Ai u mbështet në një diagnozë politike, kulturore dhe sociale për disa vite dhe disa njerëz në ekipin e tij, kështu që Shqipëria dhe Ballkani mbeten thellësisht të shënuara nga një mentalitet mbijetese i trashëguar nga diktaturat, dhuna politike, luftërat, zhvendosjet, zhvendosjet kolektive dhe marrëdhëniet traumatike me autoritetin.
Kjo mbijetesë vazhdon të përsëritet në:
institucione;
familje;
shkolla;
parti politike;
komunikim publik;
marrëdhënie midis qytetarëve dhe administratës;
transmetim ndërgjeneracional.
Projekti ynë propozoi një kalim nga mbijetesa në rezistencë.
Ai po përpiqej të kalonte:
nga heshtja në të folurën e vetëdijshme;
nga kujtesa e konfiskuar në kujtesën e gjallë;
të bindjes ndaj mendjes kritike;
nga frika institucionale në pjesëmarrjen qytetare;
nga pushimi midis brezave në dialog;
nga dorëheqja në përgjegjësinë kolektive.
Qëllimi i tij nuk ishte të ndihmonte popullsinë të duronte më gjatë padrejtësinë.
Ishte t’u jepte qytetarëve mjetet për të kuptuar traumën, për të emërtuar mosfunksionimin, për të kërkuar llogaridhënie dhe për të rindërtuar institucionet.
Projekti duhej të përfshinte:
të rinjtë;
familjet;
diasporën;
mësuesit;
artistët;
gazetarët;
studiuesit;
autoritetet lokale;
organizatat e pavarura;
profesionistët e fëmijërisë së hershme dhe kujdesit social.
Ai parashikonte laboratorë ideorë, takime universitare, punëtori ndërgjeneracionale, projekte artistike, forume qytetare, shkëmbime midis të rinjve, kërkime mbi diasporën, si dhe një reflektim mbi mbrojtjen e të miturve, përgjegjësinë prindërore, pajisjet dixhitale dhe manipulimet.
Me fjalë të tjera, kultura nuk ishte një sfond.
Ajo përbënte një metodë të transformimit demokratik.
Maj 2025: Këshilli i Evropës është tashmë i pushtuar. Këshilli i Evropës
Dimensioni evropian i projektit nuk u shpik më pas.
Që nga 16 maji 2025, në emër të BES’SA, jam takuar me Sekretarin e Përgjithshëm të Këshillit të Evropës për mbrojtjen e gjuhës dhe kujtesës arbëreshe.
Më 3 qershor 2025, një përgjigje institucionale më është dërguar nga shërbimet e Drejtorisë për të Drejtat e Barabarta dhe Dinjitetin.
Korrespondenca tregonte se një letër që vinte nga drejtori kompetent ishte bashkangjitur përgjigjes.
Më 24 korrik 2025, saktësisht një vit para njoftimit të qeverisë të 24 korrikut 2026, ia drejtova draftin Sekretarit të Përgjithshëm Alain Berset, Kabinetit të tij dhe disa shërbimeve të Këshillit të Evropës:
“Rrënjët Arbëreshe – Nga Kujtesa në Zgjim – Apel për Mbështetjen e Këshillit të Evropës”.
Dy dokumente shoqëruan këtë mesazh.
Projekti ishte prezantuar tashmë si:
një program pilot;
një iniciativë edukative dhe ndërkulturore;
një pajisje transmetimi kujtese;
një projekt zgjimi të të rinjve;
një bashkëpunim midis diasporave shqiptare dhe arbëreshe;
një kontribut për paqen dhe të drejtat kulturore;
një urë midis Shqipërisë, Francës, Italisë, Gjermanisë dhe Zvicrës.
Më 29 korrik 2025, Drejtoria e Përgjithshme për Demokraci dhe Dinjitet Njerëzor konfirmoi marrjen e aplikimit dhe më drejtoi te shërbimi përgjegjës për procedurën zyrtare të patronazhit të Sekretarit të Përgjithshëm.
Kjo përgjigje nuk ia vlen patronazhit.
Megjithatë, ajo tregon se projekti, organizimi i tij bartës dhe udhëzimet e tij ishin sjellë në vëmendjen e Këshillit të Evropës që nga korriku 2025.
Formulimi i saktë ligjërisht është si më poshtë:
Projekti ishte paraqitur në Këshillin e Evropës dhe një kërkesë zyrtare për patronazh i ishte drejtuar shërbimit kompetent.
Do të ishte e pasaktë të pohohej se një patronazh i caktuar ishte dhënë tashmë pa prodhuar një vendim të shprehur për këtë qëllim.
Kjo saktësi mbron besueshmërinë e të gjithë dosjes.
15 korrik 2025: transmetimi i parë zyrtar për bashkinë e Lezhës
Më 15 korrik 2025, një propozim i parë me shkrim iu drejtua Pjerin Ndreut, Kryetarit të Bashkisë së Lezhës.
Në letër përfshiheshin:
organizata BES’SA;
lidhja historike midis Lezhës dhe Besëlidhjes së Skënderbeut;
rëndësia e diasporës arbëreshe;
shkëmbimet që synojnë të rinjtë;
punëtoritë e gjuhës, historisë dhe arteve;
bursat kërkimore;
një bashkëpunim kulturor dhe universitar;
një strategji financimi që mobilizonte në veçanti Creative Europe, fondet IPA dhe partneritetet komunale.
Lezha shihej si një qendër graviteti historik.
Strasburgu, Montceau-les-Mines dhe komunitetet e diasporës do të përbënin pikat kyçe evropiane të projektit.
Qëllimi shkonte shumë përtej thjesht kremtimit të trashëgimisë.
Bëhej fjalë për shndërrimin e Lezhës në një vend të kujtesës së gjallë, të përcjelljes së vlerave, të dialogut dhe të rilidhjes mes komuniteteve të shpërndara shqiptare.
17 korrik 2025: krijimi i një grupi pune
Më 17 korrik 2025, u krijua një grup në WhatsApp me emrin “Rrënjët Arbëreshe Montceau-Lezhë” për të organizuar shkëmbimet.
Në të bënin pjesë, veçanërisht, zyrtarë ose bashkëbisedues nga Bashkia e Lezhës, koordinatori i projektit dhe përfaqësues të shoqatës BES’SA.
Aty u shpërnda një draft i detajuar.
Ai parashikonte, në veçanti:
një partneritet midis Lezhës dhe Montceau-les-Mines;
shkëmbime arsimore dhe kulturore;
vizita të të rinjve;
pritje në familje;
shpërndarjen e librave në gjuhën shqipe;
ndërgjegjësimin për trashëgiminë arbëreshe;
një festival kulturor vjetor;
hapjen ndaj kulturave të tjera autoktone evropiane;
shndërrimin e Lezhës në një qendër ndërkombëtare të kujtesës arbëreshe.
Më pas u organizua një videokonferencë tridhjetë e shtatë minutëshe.
Pas këtij shkëmbimi, në emër të BES’SA-s, konfirmova me shkrim se projekti kishte zgjuar interes dhe se do të dorëzohej një dokument i detajuar, i shoqëruar me një plan buxhetor.
18 korrik 2025: dosja e detajuar hyn në sferën e supremacisë
Më 18 korrik 2025, drafti i detajuar, duke përfshirë afërsisht nëntëmbëdhjetë faqe, si dhe zërat e buxhetit të tij, iu dorëzua Kryetarit të Bashkisë së Lezhës.
Po atë ditë, dosja iu përcoll Odeta Berberit, PhD, drejtueses së kabinetit të Taulant Ballës, Ministrit të Shtetit, në adresën e saj institucionale përkatëse për supremacinë shqiptare.
Që nga 18 korriku 2025, një bashkëbisedues institucional nga supremacia kishte qasje në një version të shkruar, të strukturuar dhe të buxhetuar të projektit.
Prandaj, nuk ishte më një ide e thjeshtë e shprehur gojarisht.
Dokumentet paraqitën një koncept të saktë të kujtesës, të rinjve, diasporës, kulturës, bashkëpunimit evropian dhe ndryshimit të mendësive.
Ekzekutivi shqiptar nuk mund të pohojë menjëherë se projekti kishte mbetur jashtë sferës së tij institucionale.
Tani i takon atij të specifikojë se çfarë ka ndodhur me këtë dosje pas marrjes së saj.
20 korrik 2025: transmetimi i një projekti që lidhet me mbrojtjen e të miturve. Më 20 korrik 2025, një dosje e dytë iu drejtua të njëjtit bashkëbisedues të primatit.
Kjo dosje kishte të bënte me të drejtat dhe mbrojtjen e të miturve dhe përmbante tre shtojca.
Ai mbante:
përgjegjësinë prindërore;
përgjegjësinë sociale të korporatave;
parandalimin e dhunës;
abuzimin;
neglizhencën;
manipulimet;
dobësitë e reja që lidhen me epokën dixhitale; forcimin e mekanizmave institucionalë të mbrojtjes.
Ky transmetim tregon se parësia nuk kishte marrë një projekt kulturor të izoluar.
Ajo kishte marrë disa propozime koherente nga BES’SA mbi ndryshimin e mentalitetit, të rinjtë, llogaridhënien publike dhe rezistencën sociale.
Projekti është pranuar, diskutuar dhe më pas është hedhur poshtë në Lezhë.
Pas shkëmbimeve, dosjes së detajuar dhe videokonferencës, bashkia e Lezhës më në fund tregoi se zbatimi i tij nuk ishte i mundur brenda afateve dhe kushteve të propozuara.
Ky refuzim konfirmon të paktën një fakt: projekti ishte pranuar dhe shqyrtuar.
Nuk e refuzon institucionalisht atë që nuk e di.
Në përgjigjen time të 25 korrikut 2025, kujtova se një marrëveshje në parim ishte shprehur gjatë videokonferencës dhe se vështirësitë kryesore të ngritura kishin të bënin me buxhetin.
Unë specifikova se BES’SA merrte përsipër një pjesë thelbësore të organizatës, marrëdhëniet me diasporën dhe programimin kulturor.
Refuzimi, pra, dukej më pak si një pamundësi absolute sesa si një mbyllje për një qasje të pavarur, kritike dhe diasporike.
Projekti nuk synonte të konkurronte me ceremonitë zyrtare.
Ai donte t’u jepte atyre dimensionin e tyre të gjallë duke kombinuar rininë, poezinë, kujtesën migratore, trashëgiminë arbëreshe dhe shumësinë e historive shqipe.
8 gusht 2025: transmetim në Qeverinë e Kosovës.
Më 8 gusht 2025, projekti “Rrënjët Arbëreshe – Nga Kujtesa në Zgjim” iu drejtua Kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, si dhe disa zyrtarëve dhe shërbimeve qeveritare.
Tre shtojca shoqëruan mesazhin:
një letër zyrtare;
një version në shqip;
një skedar prezantimi i projektit.
Projekti u propozua për periudhën nga 21 deri më 28 nëntor 2025, në kuadër të Javës së Flamurit Kombëtar.
Ai synonte të forconte unitetin kulturor dhe historik të popullit shqiptar dhe ta theksonte Kosovën si një hapësirë kujtese dhe bashkëjetese ndërkulturore.
Në këtë email, projekti u prezantua si një nismë që mund të vihej nën patronazhin e Këshillit të Evropës.
20 gusht 2025: prezantimi në Ambasadën e Kosovës në Francë.
Më 20 gusht 2025, projekti u prezantua në Ambasadën e Kosovës në Francë gjatë një takimi me ambasadorin Mehdi Halimi.
https://www.facebook.com/ermira.qerimi.56/posts/pfbid02CRcw7M4eNHPocYQ1MhFa6jTX3FJPcStsk6ty3TrWsLx1MkeckSKTYyPfmLNrs4XQl
Ky takim u bë publik.
Projekti u përshkrua si një qasje e bazuar në:
kujtesën;
kulturën;
gjuhën;
rrënjët ilire dhe ato arbëreshe;
bashkëpunimin midis komuniteteve;
rezistencën (qëndrueshmërinë);
transformimin e mentaliteteve;
transmetimin ndërbrezor.
Ky publikim është një dëshmi tjetër e përparësisë kohore në sferën publike.
Ai tregon se projekti e kishte tashmë një identitet intelektual të formuluar qartë shumë kohë para korrikut të vitit 2026.
Shtator 2025: riangazhimi i presidencës dhe qeverisë së Kosovës
Më 17 shtator 2025, në mungesë të një përgjigjeje konkrete, iu dërgua një kërkesë e përsëritur Presidencës së Kosovës, kabinetit presidencial, qeverisë dhe disa zyrtarëve institucionalë.
Përmbajtja e mesazhit theksonte heshtjen e institucioneve dhe u bënte thirrje atyre të mbanin përgjegjësi lidhur me projektin.
Më 18 shtator 2025, kjo kërkesë e përsëritur, së bashku me disa materiale të tjera, iu përcuall ambasadorit të Kosovës në Francë.
Kështu, para njoftimit të Edi Ramës, projekti kishte qarkulluar tashmë:
te qeveria shqiptare;
pranë Bashkisë së Lezhës;
te Qeveria e Kosovës;
te Presidenca e Kosovës;
në misionet diplomatike;
te Këshilli i Evropës;
te institucionet evropiane.
Projekti nuk ishte as konfidencial, as i improvizuar dhe as i hartuar pas ngjarjes.
Shtator 2025: përcjellje e re te Kryeministria shqiptare
Në shtator 2025, projekti iu dërgua sërish shërbimeve të Kryeministrit shqiptar Edi Rama, përfshirë Taulant Ballën dhe drejtoreshën e tij, znj. Berberi.
Dokumentet e përcjella përqendroheshin te:
kujtesa;
dinjiteti;
kohezioni;
ndryshimi i mentalitetit;
rinia;
diaspora;
llogaridhënia publike;
mbrojtja e të miturve;
dialogu ndërkulturor.
Shqipëria si një laborator idesh për Ballkanin.
Projekti BES’SA kërkonte mbështetje institucionale dhe partneritet.
Gjithashtu, kjo nuk i jepte shtetit të drejtën të përvetësonte konceptet e tij, të margjinalizonte organizatën që e kishte iniciuar dhe, më pas, të merrte mbrapsht gjuhën e tij pa e njohur autorësinë.
Shkurt 2026: një kërkesë për mbrojtjen e pronësisë intelektuale
Në shkurt të vitit 2026, BES’SA paraqiti një kërkesë zyrtare për sqarimin dhe ruajtjen e të drejtave mbi kontributin e saj intelektual.
15 maj 2026: komunikim i drejtpërdrejtë me Edi Ramën, Taulant Ballën dhe rrethin e tyre
Më 15 maj 2026, u zhvillua sërish një komunikim telefonik me Odeta Berberin.
Biseda e ruajtur në WhatsApp tregon:
një apel me zë;
një telefonatë hyrëse;
komunikimin e adresimeve parlamentare;
nisjen e projektit BESA;
dorëzimin e projektit që lidhet me mbrojtjen e të miturve;
konfirmimin me shkrim se këto dokumente ishin adresuar në përputhje me bisedën.
Më pas, projekti iu dërgua Taulant Ballës me gjashtë bashkëngjitje.
Letra kujtonte se tashmë ishin komunikuar – dhe po prezantoheshin sërish – çështjet në vijim:
kujtesa;
dinjiteti;
kohezioni;
rezilienca;
diaspora;
ndryshimi i mentalitetit;
mbrojtja e të miturve;
llogaridhënia institucionale.
Në këtë pikë, bëhet e vështirë të argumentohet se zyrtarët e shumicës qeverisëse nuk ishin në dijeni të ekzistencës apo të drejtimeve të projektit.
8 qershor 2026: Ambasada Franceze në Shqipëri merr dosjen.
Më 8 qershor 2026, dosja iu transmetua Ambasadës Franceze në Shqipëri, në vëmendje të Ambasadores Catherine Suard. (Arsyet ishin në të vërtetë për të mbrojtur projektin nga përpjekje të ndryshme për ta konfiskuar atë nga bashkia e qytetit të Durresit)
Emaili përmbante gjashtë shtojca.
Ai specifikoi se kishte transmetuar edhe një letër drejtuar kryeministrit shqiptar.
Projekti u prezantua si një iniciativë:
kulturore;
arsimore;
evropiane;
e kryer nga BES’SA nga Strasburgu;
që lidhte Shqipërinë, Kosovën, Francën dhe diasporën;
duke përdorur kulturën si mjet të transformimit demokratik dhe stabilizimit.
Letra i kërkonte Francës:
një dëgjim;
një ndërmjetësim;
një orientim;
një njohje të vlerës kulturore dhe evropiane të projektit.
Zinxhiri i emaileve të transmetuara në ambasadë tregoi gjithashtu dërgesën e mëparshme për Taulant Ballën.
Kështu, më shumë se një muaj para njoftimit publik të iniciativës qeveritare “BESA”, përfaqësia diplomatike franceze kishte elementë rreth projektit dhe qarkullimit të tij me autoritetet shqiptare.
24 korrik 2026: Edi Rama shpall një iniciativë të quajtur “BESA”.
Më 24 korrik 2026, Edi Rama njoftoi një iniciativë qeveritare të quajtur “BESA” në kontekstin e sfidës së flamandeve rozë.
Njoftimi paraqitet si një kornizë për interpretimin e këtij mobilizimi si një provë e demokracisë.
Kjo paraqitje vjen pas më shumë se një viti transmetimesh të projektit BES’SA.
Afërsia nuk i referohet vetëm fjalës BES’SA.
Ajo përfshin një fushë konceptuale shumë më të gjerë:
qëndresë;
dialogu qytetar;
rinia;
kohezioni;
transformimi i mentaliteteve;
demokracia;
marrëdhënia midis kulturës dhe shoqërisë;
korniza institucionale e të folurit në publik.
Kjo konvergjencë, në vetvete, nuk përbën provë gjyqësore të plagjiaturës.
Por shkon shumë përtej nivelit të një ngjashmërie pa dhimbje.
Ajo meriton një hetim mbi:
origjinën e dokumenteve qeveritare;
datën aktuale të konceptimit të iniciativës;
shërbimet e përfshira;
qarkullimin e brendshëm të dosjeve të BES’SA;
ekzistencën e mundshme të huazimeve tekstuale, metodologjike ose konceptuale.
Çështja e mandatit të katërt.
Një iniciativë aq e rëndësishme sa ndryshimi i mentaliteteve ose qëndresa e qytetarëve normalisht do të duhej të shfaqej:
në programin zgjedhor të vitit 2025;
në fjalimet e fushatës;
në angazhimet e Partisë Socialiste;
në dokumentet e trajnimit të qeverisë;
në drejtimet e para të mandatit të katërt. Nëse nisma «BESA» i përkiste vërtet programit të pavarur politik të Edi Ramës, qeveria duhet të jetë në gjendje të prodhojë:
shënimet e tij të para të dizajnit;
versionet pasuese të projektit;
emrat e redaktorëve të tij;
datat e takimeve përgatitore;
referencat e tij dokumentare;
regjistrimi i tij në programin zgjedhor ose qeveritar.
Mungesa e kësaj transparence e bën afatin kohor të qytetarit edhe më shqetësues.
Rezistenca nuk mund të devijohet në teknikën e paqësimit.
Rezistenca e qytetarit nuk konsiston në mësimin e popullit për të pranuar më shumë padrejtësi.
Nuk do të thotë:
mbështetës;
të falësh pa të vërtetën;
të harrosh;
do të thotë të nënshtrohesh;
të presësh pafundësisht;
të heqësh dorë nga kërkimi i llogarive.
Rezistenca konsiston në:
të kuptuarit e traumave;
identifikimin e abuzimit;
rindërtimin e autonomisë;
ushtrimin e të menduarit kritik;
mbrojtjen e më të prekshmëve;
parandalimin e përsëritjes;
transformimin demokratik të institucioneve.
Kur një qeveri e kontestuar përvetëson këtë fjalor për të hartuar protestën e drejtuar kundër saj, ndodh një përmbysje.
Pushteti në fjalë bëhet ai që pretendon të përcaktojë rregullat e “testit demokratik”.
Udhëheqësi ndaj të cilit qytetarët mbajnë përgjegjësi bëhet arbitri i pjekurisë së tyre politike.
Sfida bëhet një ushtrim pedagogjik i kontrolluar nga ai që sfidon.
Ky përmbysje është në kundërshtim me frymën e projektit BES’SA.
Populli shqiptar nuk kalon një provim para Edi Ramës. Është qeveria që duhet t’i përgjigjet popullit.
Një kapje e mundshme intelektuale dhe politike.
Kjo çështje përfshin dy dimensione të dallueshme.
Përvetësimi i mundshëm intelektual
Fjala besa dhe idetë e përgjithshme të kujtesës ose dialogut nuk mund t’i përkasin ekskluzivisht një personi.
Në të kundërt, ato mund të identifikohen dhe të mbrohen:
tekstet origjinale;
arkitektura e projektit;
përzgjedhja dhe artikulimi i koncepteve;
metodologjia;
kalendarët;
mjetet mësimore;
modulet;
formulimet;
dokumentet e buxhetit;
prodhimet e shkruara të datuara.
Drafti i BES’SA u hartua, u datua, u transmetua, u diskutua dhe u shpërnda.
Prandaj është një kontribut intelektual i materializuar.
Përvetësimi i mundshëm politik. Dimensioni i dytë është më serioz.
Një projekt i hartuar për lirinë e fjalës dhe transformimin e mentalitetit rrezikon të shndërrohet në një mjet për menaxhimin e polemikave.
Rezistenca mund të bëhet më pas një metodë për ruajtjen e pushtetit.
Dialogu, një mjet kontrolli.
Pjesëmarrja, një skene.
BESA, një slogan politik.
Ky do të ishte një përmbysje e plotë e qëllimit fillestar të projektit.
Çfarë vërtetojnë provat – dhe çfarë ende nuk e vërtetojnë.
Materialet e ruajtura nga BES’SA përfshijnë:
versionet e ndryshme të projektit;
letrat e majit dhe korrikut 2025 drejtuar Këshillit të Evropës;
përgjigjen orientuese lidhur me procedurën e patronazhimit;
letrën e datës 15 korrik 2025 drejtuar kryetarit të bashkisë së Lezhës;
dosjen e detajuar dhe me buxhet të parashikuar;
shkëmbimet në grupin e WhatsApp-it;
gjurmët e videokonferencës;
refuzimin e bashkisë;
email-et e datave 18 dhe 20 korrik 2025 drejtuar palës kryesore;
dërgesat drejtuar qeverisë dhe presidencës së Kosovës;
prezantimin në Ambasadën e Kosovës në Francë;
transmetimet e reja të shtatorit 2025;
aplikimin për pronësi intelektuale të shkurtit 2026;
shkëmbimet e majit 2026 me rrethin e ngushtë të Taulant Ballës;
dërgesën e datës 8 qershor 2026 drejtuar Ambasadës Franceze në Shqipëri;
regjistrimet e komunikimeve të caktuara.
Këto dokumente mundësojnë konstatimin e:
përparësisë së projektit;
materializimit të tij me shkrim;
përhapjes institucionale;
qasjes së mundshme të autoriteteve shqiptare në përmbajtjen e tij;
ekzistencës së kontakteve vijuese me zyrtarë publikë;
shtrirjes së tij evropiane dhe diplomatike;
shfaqjes së mëvonshme të një nisme qeveritare të quajtur “BES’SA”.
Ato ende nuk lejojnë të përcaktohet vetëm përmes tyre:
cili person hapi secilin bashkëngjitje (file);
cilat shërbime i transferuan dosjet;
nëse qeveria ka riprodhuar pasazhe specifike;
nëse nisma qeveritare është hartuar në mënyrë të pavarur;
nëse është konstatuar përfundimisht plagjiaturë në kuptimin ligjor.
Pikërisht për këtë arsye është i nevojshëm një hetim.
Kërkesat tona drejtuar qeverisë shqiptare.
BES’SA i kërkon qeverisë shqiptare:
1. Një kronologji të plotë të nismës qeveritare “BESA”
Qeveria duhet të publikojë:
datën e konceptimit;
shënimet e para;
versionet pasuese;
emrat dhe funksionet e hartuesve;
takimet përgatitore;
organet e konsultuara;
burimet e përdorura.
2. Gjurmueshmërinë e dokumenteve të BES’SA-s.
Pala kryesore duhet të specifikojë: nëse email-et e datave 18 dhe 20 korrik 2025 janë regjistruar;
kush ka qasje;
nëse janë shkarkuar bashkëngjitjet;
te cilat shërbime janë referuar ato;
nëse janë hartuar shënime ose përmbledhje;
çfarë ka ndodhur me dosjet e dërguara në shtator 2025 dhe maj 2026.
3. Komunikimi i dokumenteve përgatitore.
Me përjashtim të rasteve kur ka kufizime të justifikuara ligjërisht, dokumentet që lidhen me përgatitjen e nismës qeveritare duhet të jenë të qasshme.
4. Njohja e autorësisë së nismës.
Kur elemente thelbësore kanë frymëzuar nismën publike, ky kontribut duhet të njihet.
5. Një dialog me pjesëmarrje të palëve të interesuara.
Një takim zyrtar duhet të përfshijë:
BES’SA-n;
shërbimet përkatëse qeveritare;
shoqërinë civile;
universitetet e pavarura;
rininë;
diasporën;
vëzhguesit evropianë.
6. Mungesa e hakmarrjes.
Asnjë presion, fushatë shpifjeje apo masë administrative nuk duhet të drejtohet kundër personave që e kanë konceptuar projektin ose që ka gjasa të dëshmojnë.
Kërkesat tona të BES’SA-s drejtuar Bashkimit Evropian.
Bashkimi Evropian nuk mund ta konsiderojë këtë si një mosmarrëveshje private. Komisioni Evropian, Kaja Kallas, Ursula von der Leyen.
Shqipëria është e angazhuar në një proces integrimi evropian.
Cilësia demokratike e këtij procesi duhet të vlerësohet përmes mënyrës se si pushteti trajton:
gazetarët;
intelektualët;
organizatat qytetare;
sinjalizuesit;
studiuesit;
artistët;
diasporën;
propozimet e pavarura.
Një demokraci nuk mund ta trajtojë shoqërinë e saj civile si një burim falas idesh.
Ne i kërkojmë Komisionit Evropian:
të regjistrojë zyrtarisht raportimin;
të marrë dokumentet origjinale;
të kërkojë shpjegime nga qeveria shqiptare;
të kërkojë afatet kohore të nismës BES’SA;
të shqyrtojë gjurmueshmërinë e dokumenteve;
të verifikojë nëse janë apo do të mobilizohen fonde evropiane;
të dëgjojë BES’SA-n para çdo bashkëpunimi institucional lidhur me këtë nismë;
ta integrojë këtë çështje në përpjekjet për sundimin e ligjit dhe hapësirën qytetare në Shqipëri.
Kërkesat tona drejtuar Delegacionit të Bashkimit Evropian në Shqipëri.
Ne, BES’SA, i kërkojmë Delegacionit të Bashkimit Evropian në Tiranë:
të presë në takim BES’SA-n; të mbledhë dokumentet origjinale;
të kërkojë shpjegime me shkrim sa më shpejt të jetë e mundur;
të sigurojë gjurmueshmërinë e email-eve;
të lehtësojë ballafaqimin e dokumentacionit;
të monitorojë çdo rrezik hakmarrjeje;
të bëjë publike përfundimet e saj kryesore.
Kërkesat tona drejtuar Parlamentit Evropian.
U kërkojmë deputetëve të Parlamentit Evropian (si Roberta Metsola):
t’i drejtojnë një pyetje me shkrim Komisionit;
të kërkojnë një përgjigje zyrtare nga qeveria shqiptare;
të presin në takim përfaqësuesit e BES’SA-s;
ta marrin parasysh këtë çështje gjatë monitorimit të procesit të anëtarësimit;
të kujtojnë se pjesëmarrja e shoqërisë civile kërkon njohje, transparencë dhe besnikëri institucionale.
Kërkesat tona drejtuar Këshillit të Evropës.
Këshilli i Evropës është vënë në dijeni për projektin që nga viti 2025. Alain Berset, Komisioner për të Drejtat e Njeriut
Nuk kërkohet njohja automatike e një përvetësimi pa shqyrtim paraprak.
Atij i kërkohet:
të konfirmojë datat dhe natyrën e shkëmbimeve;
të marrë dokumentacionin shtesë;
ta shqyrtojë çështjen nga këndvështrimi i pjesëmarrjes demokratike;
të kujtojë parimet e Konventës së Faros;
të mbrojë rolin e komuniteteve të trashëgimisë;
të nxisë një dialog institucional transparent.
Konventa e Faros rrit pjesëmarrjen e qytetarëve dhe komuniteteve në përkufizimin, transmetimin dhe menaxhimin e trashëgimisë.
Shteti nuk mund të përdorë trashëgiminë e gjallë ndërkohë që fshin qytetarët që e bëjnë atë të gjallë.
Kërkesat tona drejtuar Francës.
Ambasada Franceze në Shqipëri e mori dosjen më 8 qershor 2026.
Ne i kërkojmë tani: Emmanuel Macron
të konfirmojë marrjen institucionale të postës;
të marrë pjesët e përditësuara;
t’u kujtojë autoriteteve shqiptare kërkesat e transparencës;
të mbështesë një shqyrtim të paanshëm;
të mbrojë një gazetar dhe mbrojtës të të drejtave të njeriut që jeton në Francë;
të mos e reduktojë këtë në një keqkomunikim të thjeshtë.
Franca është kërkuar jo si një arbitër politik i debatit shqiptar, por si një partner evropian i përkushtuar ndaj kulturës, lirisë së mendimit dhe pjesëmarrjes demokratike.
Intelektualët shqiptarë nuk janë një lëndë e parë politike.
Për shumë kohë, i njëjti mekanizëm është përsëritur.
Ne e injorojmë autorin.
Projekti i tij është refuzuar.
Ne i mbajmë dokumentet e tij.
Ne rifillojmë fjalorin e tij.
Ky kontribut është fshirë.
Pastaj pushteti paraqitet si shpikësi.
Kjo praktikë shkatërron besimin.
Ajo inkurajon mërgimin intelektual.
Ajo shpërblen afërsinë partiake mbi kompetencën.
Ajo e kthen bashkëpunimin në grabitje.
Një vend që i trajton idetë e tij në këtë mënyrë gradualisht humbet ata që i prodhojnë ato.
Kjo nxit pikërisht mentalitetin e mbijetesës që projekti ynë kërkoi të kapërcente.
Në emër të BES’SA-s, nuk kërkoj besim të verbër, por shqyrtimin e provave.
Nuk po kërkoj që përfundimet e mia të pranohen vetëm në bazë të zemërimit tim.
Kërkoj që pjesët të shqyrtohen.
Jam gati t’i kthej origjinalet:
Komisionit Evropian;
Delegacionit të Bashkimit Evropian;
Parlamentit Evropian;
Këshillit të Evropës;
autoriteteve kompetente franceze;
një autoriteti të pavarur;
dhe, nëse është e nevojshme, një juridiksioni.
BES’SA mund të provojë se e konceptoi, e shkroi, e datoi dhe e transmetoi projektin e saj.
Nuk mundet, pa bashkëpunim institucional, të rindërtojë e vetme qarkullimin e brendshëm të dokumenteve në zyrat e primatit.
Kjo gjurmueshmëri është përgjegjësi e qeverisë.
BESA së pari e detyron atë që qeveris.
BESA nuk është një mjet marketingu politik.
Nuk shërben për të zbukuruar një strategji qetësimi.
Nuk lejon që pushteti të kërkojë besim duke refuzuar transparencën.
BESA imponon:
respektimin e fjalës së dhënë;
njohjen e kontributeve;
mostradhtimin e besimit;
përgjigjen publikisht;
rivendosjen e së vërtetës.
Nëse Edi Rama dëshiron ta vendosë iniciativën e tij nën flamurin e BESËS, ai duhet të fillojë duke i mbajtur përgjegjës qytetarët dhe organizatat që ua kanë besuar punën e tyre institucioneve.
