Shkruan Shefki Hysa
Po, ekziston një kuadër i fuqishëm ligjor ndërkombëtar që mbron aktivistët dhe punonjësit humanitarë, por kjo mbrojtje nuk vjen nga një paketë e vetme ligjesh apo dokumentesh shoqëruese, dhe efikasiteti i saj varet plotësisht nga respektimi i ligjit nga shtetet ose grupet në konflikt. Në terren, aktivistët humanitarë shpesh përballen me rreziqe ekstreme sepse instrumentet ligjore ndërkombëtare ofrojnë mbrojtje juridike (të drejtën për të mos u sulmuar), por nuk mund të shërbejnë si mburojë fizike ndaj plumbave apo bombardimeve nëse palët ndërluftuese zgjedhin të shkelin rregullat. 1. Ku bazohet mbrojtja ligjore? Mbrojtja e personelit humanitar nuk rregullohet nga një “leje” apo dokument që ata mbajnë me vete, por nga shtyllat kryesore të së drejtës ndërkombëtare: Ligji Ndërkombëtar Humanitar (LNH): Sipas Konventave të Gjenevës dhe Protokolleve të tyre Shtesë, punonjësit humanitarë konsiderohen civilë. Sulmi i qëllimshëm ndaj tyre ose ndaj strukturave të ndihmës (spitale,
magazina, automjete me shenja dalluese) përbën krim lufte. Konventa e OKB-së e vitit 1994: Kjo konventë mbron në mënyrë specifike personelin e OKB-së dhe personelin shoqërues që merr pjesë në operacionet humanitare ose paqeruajtëse. Statuti i Romës i Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GJPN): Ndjekja penalisht e atyre që sulmojnë personelin e ndihmës humanitare bëhet përmes këtij statuti, i cili i klasifikon këto sulme si krime të rënda ndërkombëtare. 2. Çfarë janë “dokumentet shoqëruese” dhe a mbrojnë ato?Dokumentet që një aktivist ose punonjës humanitar mban me vete (si pasaporta e OKB-së ose Laissez-Passer, akreditimet e organizatave si UNHCR apo Kryqi i Kuq, deklaratat e misionit) shërbejnë për dy qëllime kryesore: Identifikim zyrtar: Dëshmojnë se individi nuk është pjesë e forcave ushtarake, por kryen detyra neutrale. Liri lëvizjeje: Ndihmojnë në kalimin e pikave të kontrollit dhe marrjen e autorizimeve në zonat e konfliktit. A i japin mbrojtje? Juridikisht po, sepse këto dokumente dhe simbole (si logoja e OKB-së apo Kryqi/Gjysmëhëna e Kuqe), etj., sinjalizojnë statusin e tyre të mbrojtur. Megjithatë, këto dokumente kanë vlerë vetëm nëse palët në konflikt respektojnë ligjin. 3. Pse mbrojtja shpesh dështon në praktikë? Në vitet e fundit, kriza e sigurisë për humanitarët ka arritur nivele alarmante. Sipas të dhënave zyrtare të OKB-së, me qindra punonjës ndihmash vriten, plagosen ose rrëmbehen çdo vit në zona si Gaza, Sudani apo Ukraina. Dështimi i mbrojtjes ndodh për disa arsye kryesore: Mosndëshkimi: Shumë shtete ose grupe rebele shkelin rregullat sepse mekanizmat e OKB-së shpesh nuk arrijnë t’i vendosin autorët përpara drejtësisë për shkak të vetove politike në Këshillin e Sigurimit. Lufta asimetrike: Në konfliktet moderne ku përfshihen grupe terroriste ose milici jo-shtetërore, ligjet ndërkombëtare shpesh injorohen qëllimisht. Humbja e neutralitetit: Ndonjëherë, palët në konflikt i shohin organizatat humanitare si “të njëanshme” ose spiunë, duke i kthyer ato në shënjestër politike. Ligji ndërkombëtar ua njeh plotësisht mbrojtjen aktivistëve humanitarë, por pa vullnetin politik të shteteve për të ndëshkuar shkelësit, letrat dhe protokollet shoqëruese mbeten thjesht deklarata parimesh që nuk garantojnë sigurinë e jetës në terren.
DHE PORTOFOLI I DOKUMENTEVE SHOQËRUESE
(Për Aktivistin Humanitar dhe Misionarin e Paqes)
Për të vërtetuar se një person është Aktivist Humanitar, Misionar Paqeje, nuk ekziston një dokument i vetëm standard apo ligjor (siç mund të jetë një licencë apo diplomë shtetërore), pasi “aktivist” nuk është një titull i rregulluar me ligj. Megjithatë, statusi i aktivistit vërtetohet përmes një portofoli dokumentesh që dëshmojnë angazhimin e tij konkret dhe zyrtar në organizata humanitare apo në projekte sociale. Dokumentet kryesore që shërbejnë si provë ndahen në disa kategori: 1. Dokumente Zyrtare nga Organizatat (OJQ / OND) Nëse jeni pjesë e një organizate humanitare të njohur (si Kryqi i Kuq, Caritas, apo organizata të tjera lokale dhe ndërkombëtare), dokumentet më të vlefshme janë: Vërtetim Anëtarësie / Angazhimi: Një shkresë zyrtare me kokë të organizatës, e nënshkruar dhe e vulosur nga drejtuesi, ku specifikohet roli juaj, periudha e angazhimit dhe projektet ku keni kontribuar. Kontratë Pune ose Kontratë Vullnetarizmi: Dokumenti ligjor që rregullon marrëdhënien tuaj me organizatën, i cili specifikon detyrat tuaja humanitare. Kartë Identifikimi e Aktivistit/Vullnetarit: Një ID e lëshuar nga vetë organizata (ID Card) që ju identifikon si pjesë të strukturave të tyre në terren. 2 Dëshmi të Aktivitetit në Terren Për të treguar se çfarë keni bërë konkretisht, dokumentacioni mbështetës përfshin: Certifikata Mirënjohjeje ose Vlerësimi: Certifikata të ndryshme të dhëna nga organizata, bashki, apo institucione shtetërore për kontributin tuaj në ndihmë të komunitetit. Certifikata Trajnimi: Dëshmi që tregojnë se keni kryer trajnime për ndihmën e parë, menaxhimin e krizave, të drejtat e njeriut ose ndihmën logjistike në raste emergjencash. Raporte Projektesh dhe Nënshkrime: Raporte zyrtare të projekteve ku emri juaj figuron si koordinator, zbatues ose vullnetar kyç. 3. Dokumente Publike dhe Mediatike Shpeshherë, aktivizmi humanitar vërtetohet edhe nga jehona publike e punës suaj: Artikuj Mediatikë dhe Kronika: Shkrime në gazeta, media online apo kronika televizive ku pasqyrohet aktiviteti juaj humanitar. Publikime dhe Raporte: Nëse keni shkruar apo keni qenë bashkëautor në raporte mbi situatën e shtresave në nevojë apo të drejtave të njeriut.
