Sekrete shtetërore, pushtet informal, trafik droge dhe krizë besimi; pra, nga kujtimet e shërbimit sekret shqiptar te çështja Hyseni–Agasi – një çështje që përfshin dekada të tëra.
Shkruan Ermira Kondo, gazetare investigative e pavarur, studiuese e filologjisë dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut.
Një grua në krye të sekreteve të Republikës.
Rasti i Vlora Hysenit nuk mund të reduktohet më thjesht në një çështje vrasjeje, në një lidhje personale me një biznesmen apo qoftë edhe në përgjegjësinë e mundshme penale të një zyrtari të lartë.
Ai shtron një pyetje shumë më serioze: si e mbron shteti shqiptar sekretet e veta?
Dhe pas kësaj lind një pyetje edhe më e hershme:
a ka arritur vërtet Shqipëria të ndërtojë një shtet institucional, ku njerëzit vijnë e ikin, por rregullat mbeten?
Kjo pyetje e shoqëron të gjithë historinë bashkëkohore shqiptare.
Ajo përfshin “Sigurimin” e diktaturës, transformimin e shërbimeve pas vitit 1991, SHIK-un e viteve ’90, çështjen “Remzi Hoxha”, krizat rreth shërbimeve gjatë luftërave në Ballkan dhe, më pas, krijimin e SHISH-it modern.
Sot, çështja mbërrin para SPAK-ut dhe GJKKO-së.
Por këtë herë, hetimi prek ish-drejtoren e Shërbimit Informativ të Shtetit, Vlora Hyseni.
Nga Sigurimi te demokracia, nga shkëputja ligjore te vazhdimësia e marrjeve në pyetje.
Do të ishte historikisht e gabuar të shkruhej se SHISH-i i sotëm është thjesht “Sigurimi” me një emër tjetër.
“Sigurimi” ishte aparati represiv i një regjimi komunist njëpartiak. Shqipëria e sotme ka zgjedhje pluraliste, Parlament, Gjykatë Kushtetuese, një sistem gjyqësor të pavarur në parim dhe – pas reformës në drejtësi – institucione të specializuara si SPAK, BKH dhe GJKKO.
Por, njohja e këtij ndryshimi institucional nuk e përjashton një pyetje tjetër: a u zhdukën plotësisht me diktaturën kultura politike e fshehtësisë, personalizimi i pushtetit dhe përdorimi informal i institucioneve?
Këtu historia bëhet e domosdoshme.
Remzi Hoxha: kur informacioni bëhet pjesë e dosjes penale.
Rasti i Remzi Hoxhës nuk lejon që kjo çështje të trajtohet si spekulim i pastër.
Më 21 tetor 1995, Remzi Hoxha u zhduk në Shqipëri.
Prej vitesh, Amnesty International i ka bërë thirrje shtetit shqiptar të zbardhë fatin e tij.
Në vitin 2006, organizata kujtoi se disa persona kishin shkuar për ta kërkuar në vendin e tij të punës dhe se një automjet i përdorur në operacion u identifikua më vonë si pronë e SHIK-ut.
Në atë kohë, shërbimi drejtohej nga Bashkim Gazidede.
Në vitin 2012, Gjykata Penale e Tiranës shpalli fajtorë tre ish-punonjës të shërbimit për pjesëmarrje në ndalimin dhe torturimin e Remzi Hoxhës, veprime që i kushtuan atij jetën.
Pra, kjo nuk është më një legjendë politike.
Një pjesë e kësaj historie është bërë tashmë pjesë e historisë gjyqësore.
Dhe mbetet një pyetje e tmerrshme: si mundet që një institucion, i ngarkuar me mbrojtjen e vetë shtetit, të bëhet objekt hetimi për sulme kaq të rënda ndaj të drejtave themelore?
2. Shërbimet sekrete dhe sekretet e historisë.
Është pikërisht këtu ku duhen vendosur episodet e tjera që ky hetim do të vazhdojë të dokumentojë.
Vitet ’90 dhe Lufta e Kosovës sollën akuza, dëshmi dhe dyshime të shumta lidhur me marrëdhëniet midis politikës, shërbimeve të inteligjencës, grupeve të armatosura dhe atentateve.
Të gjitha këto pretendime nuk janë vërtetuar ligjërisht.
Prandaj, ato nuk duhen trajtuar në të njëjtin nivel me rastin e Remzi Hoxhës.
Por ato duhen hetuar.
Është e nevojshme të shqyrtohen veçmas dosjet që lidhen me Ali Ukën, Ahmet Krasniqin dhe vrasjet e tjera politike apo ushtarake të kësaj periudhe, për të identifikuar elementet që kanë rëndësi për dëshmitë, hetimet gazetareske, procedurat gjyqësore apo vendimet përfundimtare.
Sepse një shërbim inteligjence nuk ruan vetëm sekretet e së tashmes.
Me kalimin e kohës, ai ruan edhe sekretet e historisë.
Vlora Hyseni – trajektorja e saj institucionale meriton të rindërtohet.
Është pikërisht në këtë histori të gjatë që shfaqet Vlora Hyseni.
Rrugëtimi i saj në Kosovë është thelbësor.
Ajo mban përgjegjësi të rëndësishme brenda Agjencisë së Inteligjencës së Kosovës (AKI).
Në vitin 2021, ajo humbi detyrat e saj drejtuese.
Por duhet theksuar qartë se humbja e një posti drejtues nuk nënkupton domosdoshmërisht largimin nga shërbimi.
Prandaj është e nevojshme të rindërtohet ajo që ndodhi realisht midis largimit të saj nga drejtimi i AKI-së dhe kalimit te Edi Rama.
Kush e rekomandoi Vlora Hysenin në Tiranë?
Kush e prezantoi atë para Kryeministrit shqiptar?
Në çfarë vlerësimesh profesionale u mbështet Edi Rama?
Çfarë hetimesh janë kryer lidhur me rrethanat e largimit të saj nga Drejtoria e Inteligjencës së Kosovës?
Dhe mbi të gjitha, pse ajo vendosi përfundimisht të largohej nga inteligjenca e Kosovës për t’u bërë këshilltare për sigurinë kombëtare e Kryeministrit shqiptar?
Këto nuk janë akuza.
Këto janë pyetje biografike dhe institucionale, të cilave shteti duhet të jetë në gjendje t’u përgjigjet.
Kush e kontrollon atë që duhet t’i dijë të gjitha?
Në vitin 2023, pas disa muajsh si këshilltare kryesore për sigurinë e Kryeministrit Rama, Hyseni kalon një hap të mëtejshëm, ndaj Edi Rama i propozon asaj drejtimin e SHISH-it.
Mekanizmi ligjor është i qartë: drejtori i SHISH-it emërohet dhe shkarkohet nga Presidenti i Republikës me propozim të Kryeministrit.
Prandaj, duhen dalluar tri veprime të ndryshme:
zgjedhja politike e kandidatit nga Kryeministri;
emërimi institucional nga Presidenti;
autorizimi i sigurisë që lejon qasjen në informacione të klasifikuara.
Është pikërisht ky dimension i tretë që bëhet thelbësor sot.
Autorizimi i sigurisë është “kutia e zezë” që tani duhet të hapet ligjërisht.
Shqipëria ka një regjim formal për mbrojtjen e informacionit të klasifikuar, përfshirë anëtarësimin e saj në NATO.
Ligji nr. 10/2023 rregullon çështjen e informacionit të klasifikuar dhe sistemi shqiptar parashikon një “Certifikatë të Sigurisë së Personelit” (CSP).
Autoriteti Kombëtar për Sigurinë e Informacionit të Klasifikuar (AKSIK) administron këtë fushë.
Prandaj, është e nevojshme të merren përgjigje të sakta, si p.sh.:
A e zotëronte Vlora Hyseni certifikatën e kërkuar të sigurisë (CSP)?
Kur iu dha ajo?
Në çfarë niveli?
Cilat institucione morën pjesë në verifikimin e sigurisë së saj?
A u konsultua Kosova, duke pasur parasysh përvojën e saj në AKI?
A kishte ndonjë informacion negativ?
Nëse po, si u vlerësuan ato?
A i kishte ajo aftësitë e nevojshme për të pasur qasje në informacionet nga partnerët e NATO-s?
Ish-zyrtari Avenir Peka ka ngritur publikisht pretendime për parregullsi të mundshme në këtë proces.
Por këto pretendime mbeten ende për t’u sqaruar.
Prandaj, është e nevojshme të sigurohet dokumenti, të njihet autoriteti dhe procedura – në mënyrë që mungesa e një dokumenti të mos zëvendësohet thjesht me një bindje personale.
Gazment Bardhi – është pikërisht ky alarmi politik që duhet rikthyer në vëmendje.
Një çështje tjetër ka të bëjë me opozitën.
Në vitin 2023, Gazment Bardhi kishte ngritur publikisht çështjen e së kaluarës profesionale të Hysenit në Kosovë dhe kishte kërkuar që të hetoheshin rrethanat e largimit të tij.
Çfarë ndodhi më pas?
A e mori Parlamenti informacionin e nevojshëm?
A i shqyrtoi ato ndonjë komision?
A u konsideruan të mjaftueshme përgjigjet e qeverisë?
A e ndoqi më tej Bardhi këtë kërkesë?
Dhe nëse çështja u la pas dore, pse?
Funksioni i kontrollit parlamentar nuk është të zbulojë operacionet klandestine të shërbimit.
Ai shërben pikërisht për të parandaluar që fshehtësia të shndërrohet në mungesë llogaridhënieje.
Parlamenti e kontrollonte ligjërisht SHISH-in.
Këtu është e nevojshme të korrigjohet një përshtypje që mund të jetë çorientuese.
Ligjërisht, SHISH-i nuk i shpëton asnjë lloj kontrolli parlamentar.
Programi i tij i transparencës përcakton se drejtori raporton dhe mban përgjegjësi para Presidentit të Republikës dhe Kryeministrit për çështjet e sigurisë kombëtare.
Ai gjithashtu raporton në Parlament, përmes komisionit kompetent, të paktën një herë në vit.
Ndër organet e autorizuara për të ushtruar kontroll janë Presidenti, Parlamenti, komisionet kompetente ose hetimore, Kryeministri, auditimi, Kontrolli i Lartë i Shtetit, Prokuroria e Përgjithshme, Avokati i Popullit dhe Inspektorati i Përgjithshëm.
Pra, pyetja ndryshon.
Ajo nuk është më: ”Pse nuk pati kontroll?”
Ajo bëhet: “Pse kaq shumë kontrolle formale nuk i zbuluan më herët anomalitë e dyshuara?”
Ergys Agasi – kur sekreti ndeshet me rrjetin joformal.
Këtu hyn në lojë Ergys Agasi.
Dhe voyeurizmi duhet të eliminohet menjëherë.
Nëse Hyseni dhe Agasi kishin apo jo një lidhje romantike, kjo nuk është në qendër të këtij shqyrtimi.
Dy të rritur kanë të drejtë për privatësi.
Problemi lind kur një marrëdhënie e mundshme private ndeshet me:
informacionin e Shtetit;
mjetet e Shtetit;
persona të kërkuar nga drejtësia;
zyrtarë të Shtetit; dhe
ndoshta kapacitetet operacionale të një shërbimi inteligjence.
Kjo është ajo që i intereson Republikës.
508 komunikimet.
Elementet e raportuara si pjesë e dosjes së SPAK-ut i japin tani një dimension tjetër çështjes.
CNA pretendon se, për periudhën nga 28 qershori deri më 26 gusht 2026, të dhënat e nxjerra nga telefoni i Agasit zbulojnë 508 forma komunikimi midis Agasit dhe Hysenit përmes aplikacionit Signal, duke përfshirë telefonata, video-telefonata, mesazhe zanore dhe shkëmbime të tjera.
Media detajon 70 telefonata hyrëse nga Hyseni drejt Agasit, 17 në drejtimin e kundërt, si dhe telefonata të humbura, të papërgjigjura ose të refuzuara.
Këto shifra janë elemente të raportuara të dosjes hetimore.
Ato nuk përbëjnë një dënim.
Por, nëse vërtetohen ligjërisht, shpeshtësia e tyre bëhet qartazi relevante për të vlerësuar natyrën e marrëdhënies.
Shpjegimi i “bashkëpunëtorit” të shërbimit të inteligjencës.
Hyseni kishte shpjeguar më parë, gjatë kohës që kishte statusin e personit që ka dijeni për rrethanat e hetimit – konkretisht më 18 shtator para SPAK-ut – se Agasi ishte bashkëpunëtor i shërbimit.
Megjithatë, sipas elementeve të dosjes të publikuara nga disa media, asnjë agjenci kompetente e brendshme apo paralele nuk rezulton të jetë informuar në përputhje me procedurat e pretenduara.
Përsëri, nuk është nevoja të nxirren përfundime të nxituara.
Duhet të kërkohen provat konkrete.
A ekziston një regjistër administrativ i këtij bashkëpunimi?
Kush e kishte autorizuar atë?
Cili oficer e mbikëqyrte atë?
Çfarë raportesh u hartuan?
Cili ishte interesi operacional i tij për SHISH-in?
Një përgjigje e dokumentuar për këto pesë pyetje mund të shmangte një pjesë të madhe të spekulimeve.
Nëntë faqe nga bota e inteligjencës?
Disa media raportojnë gjithashtu sekuestrimin, në një automjet që i përkiste Agasit, të nëntë dokumenteve ose skemave që përmbanin informacion të ngjashëm me materialet e prodhuara nga SHISH-i. Edhe këtu, gjërat e ngjashme nuk janë identike.
Duhet të përcaktohen origjina, klasifikimi, autenticiteti dhe kushtet e transportit.
Por pikërisht këtu çështja pushon së qeni një histori intimiteti personal dhe shndërrohet në një çështje të sigurisë kombëtare.
Kur bisedat kthehen te Kryeministri.
Disa komunikime të publikuara nga CNA tregojnë se Hyseni e kishte vënë në dijeni Agasin për takimet me Kryeministrin.
Më 24 gusht 2026, ajo kishte lënë të kuptohej se do të takohej me “KM” – pra Kryeministrin – të nesërmen në mëngjes.
Kjo konfirmon, në pritje të vërtetimit gjyqësor, atë që Hyseni dyshohet se ka shkruar.
Kjo nuk vërteton aspak se Edi Rama ka komunikuar me Agasin, se ka qenë në dijeni të këtyre informacioneve apo se ka autorizuar çfarëdo qoftë.
Ky kufi provues është thelbësor.
Megjithatë, kjo ngre një pyetje legjitime: a ishte në dijeni Kryeministri se elemente të caktuara lidhur me takimet e tij me Drejtoreshën e Inteligjencës po i përcilleshin Agasit?
Deri më tani, nuk kemi asnjë provë.
Edi Rama dhe intervista e pazakontë për SHISH-in.
Kronologjia e ngjarjeve, megjithatë, e bën një episod tjetër të veçantë.
Pak ditë para se çështja të shpërthente në publik, Edi Rama foli gjerë e gjatë për marrëdhëniet e tij me drejtuesit e SHISH-it gjatë një interviste me Rudina Xhungën.
Ai përmend Visho Ajazin, Helidon Bendon dhe Vlora Hysenin, si dhe – në mënyrë të çuditshme të harruar në kronologjinë e shërbimeve sekrete – Irakli Koçollarin, drejtorin e parë pas-komunist që dogji të gjitha arkivat e Sigurimit.
Ai shpjegon se ia kishte deleguar pothuajse plotësisht kabinetit të tij procesin e raportimeve dhe bisedave me drejtuesit e inteligjencës, duke marrë personalisht vetëm informacione tepër sekrete, veçanërisht ato që lidheshin me aleatët dhe aleancat e Shqipërisë.
Për pjesën tjetër, ai e përshkruan veten si “jashtëzakonisht të pakujdesshëm”.
Kjo afërsi kohore nuk duhet të shndërrohet në provë.
Por duhet të rindërtojmë kronologjinë e saktë:
kur u regjistrua intervista?
kur saktësisht e dorëzoi SPAK-u kërkesën në GJKKO?
kush ishte në dijeni për këtë kërkesë?
në çfarë ore?
pikërisht përmes datave, hipoteza do të konfirmohet ose do të dobësohet.
“Unë po delegoja” – por kujt?
Deklarata e Ramës, mbi të gjitha, ngre një pyetje tjetër.
Nëse komunikimet e zakonshme me SHISH-in delegoheshin te zyra e tij, atëherë kush e merrte realisht informacionin?
Dhe nëse disa prej tyre ishin të klasifikuara, a zotëronte ai person certifikatën përkatëse të sigurisë (CSP)?
Në çfarë niveli?
A mund të merrte informacion të klasifikuar të sigurisë kombëtare?
Informacion të NATO-s?
Informacion të komunikuar nga shërbimet aleate?
Nuk duhet të themi se kjo mundësi nuk ekzistonte.
Nuk dimë asgjë.
Por shteti mund dhe duhet të jetë në gjendje të shpjegojë se qarku institucional ka respektuar rregulloret përkatëse të sigurisë.
Përgjegjësia individuale nuk e përjashton përgjegjësinë politike.
Pas ngjarjes, Rama këmbëngul te përgjegjësia individuale.
Në të drejtën penale, ai ka të drejtë për sa i përket këtij parimi.
Faji penal i Hysenit, nëse do të vërtetohej, nuk do të bëhej automatikisht faj i Kryeministrit që e kishte propozuar atë.
Por përgjegjësia penale dhe përgjegjësia politike nuk i përgjigjen të njëjtës pyetje.
Pyetja e parë: “Kush e kreu shkeljen?” »
E dyta shtron pyetjen: “Kush e përzgjodhi, e verifikoi, e emëroi, e mbikëqyri dhe e mbajti atë person në këtë post?” »
Rrjedhimisht, Edi Rama nuk mban përgjegjësi penale për një veprim të Hysenit vetëm për shkak të emërimit të tij.
Por është krejtësisht e ligjshme ta pyesësh: çfarë verifikove para se t’i besoje atij sekretet e Republikës?
Kush i kontrollon kontrolluesit?
Kjo është, në fund të fundit, pyetja thelbësore.
SHISH-i ka kontrollues.
Parlamenti ka prerogativa.
Presidenti ndërhyn në emërim.
Kryeministri ushtron përgjegjësi të drejtpërdrejta.
AKSIK-u mbron regjimin e informacionit të klasifikuar.
SPAK-u bën vlerësime.
BKH-ja heton.
GJKKO-ja kontrollon ligjërisht masat e kërkuara.
Në letër, shteti ekziston.
Atëherë, pse ekziston përshtypja e vazhdueshme e një qarkullimi joformal të pushtetit?
Ndoshta pikërisht sepse prova e vërtetë e shtetit të së drejtës nuk është ekzistenca e institucioneve.
Është aftësia e tyre për të vepruar kundër interesave të njerëzve që i drejtojnë ato, kur është e nevojshme.
Dhe SPAK-u – kush e kontrollon atë që kontrollon të gjithë?
Ngritja e SPAK-ut përbën një kthesë të madhe në historinë institucionale shqiptare.
Të shihje një organ të specializuar të drejtësisë të hetonte ministra, liderë politikë, oficerë policie, sipërmarrës dhe tani edhe nivelet më të larta të shërbimit sekret, do të ishte vështirë e imagjinueshme vetëm pak dekada më parë.
Është një arritje që duhet njohur.
Por fuqia e një institucioni sjell domosdoshmërisht një kërkesë të dytë: atë të llogaridhënies së tij.
Kush i kontrollon procedurat e brendshme të SPAK-ut?
Si trajtohen konfliktet e interesit?
Si mbrohen të dhënat e sekuestruara?
Si kontrollohet qasja në telefonat, disqet e ngurtë dhe komunikimet e qindra njerëzve?
Çfarë rrugësh ekzistojnë kur vetë një prokuror apo hetues dyshohet për shkelje?
Parimi demokratik nuk është se “SPAK-u duhet të jetë i dobët”.
Është pikërisht e kundërta: SPAK-u duhet të jetë mjaftueshëm i fortë për të ndjekur penalisht të fuqishmit dhe mjaftueshëm i kontrolluar për të mos u shndërruar kurrë në një pushtet pa kundërpeshë.
A është Shqipëria një shtet apo një ekosistem informal i veshur me petkun e shtetit?
Është këtu që shtroj me vetëdije pyetjen më të ashpër të këtij hulumtimi.
A e ndërtoi vërtet Shqipëria shtetin?
Apo ka ndërtuar një demokraci formale mbi një ekosistem shumë më të vjetër, ku takohen politika, biznesi, administrata, shërbimet e inteligjencës dhe krimi i organizuar?
Nuk do t’i përgjigjem kësaj pyetjeje me një slogan.
Dhe nuk do të shkruaj se Shqipëria është një “narko-shtet”, sikur kjo të ishte një fakt gjyqësor i vërtetuar përfundimisht.
Por shtroj një pyetje tjetër: a mos vallë trafikimi i drogës është shndërruar në një ekosistem ekonomik të aftë për të depërtuar në ekonominë ligjore, në vend që të jetë thjesht një sektor kriminal jashtë shtetit?
Këtu qëndron problemi i vërtetë i shekullit të 21-të.
Trafikimi i drogës nuk ka të bëjë më vetëm me drogën.
Shpeshherë vazhdojmë ta përfytyrojmë krimin e organizuar përmes imazheve të shekullit të 20-të.
Trafikanti.
Makina.
Anijet.
Ngarkesa.
Revolverët.
Por kapitali kriminal bashkëkohor di si të bëhet i respektueshëm.
Ai studion të drejtën tregtare.
Krijon biznese.
Investon në pasuri të paluajtshme.
Përdor ndërmjetës.
Specializohet në kriptovaluta dhe komunikime të koduara.
I njeh procedurat bankare.
Fëmijët e tij studiojnë në Evropë.
Stafi i tij flet anglisht dhe frëngjisht.
Kjo përfshin tregjet publike.
Ai di ta shfrytëzojë imazhin e liderit modern të biznesit.
Prandaj, rreziku për Evropën nuk është më thjesht fakti që kokaina mbërrin në territorin e saj.
Rreziku qëndron te fakti se paratë e krimit mësojnë të paraqiten si kapital i zakonshëm.
Franca, Belgjika, Holanda – por edhe ne.
Kjo është arsyeja pse rastet që kemi përmendur në lidhje me Francën, Belgjikën, Holandën, pasuritë e paluajtshme dhe kompanitë, do të jenë objekt i një kapitulli të veçantë dokumentar.
Ermal Bekiraj.
Behar Bajri, Strasburg.
Investimet në pasuri të paluajtshme.
Kompanitë ndërkufitare.
Rrjetet shqiptare dhe ballkanike që veprojnë në Evropën Perëndimore.
Por çdo emër duhet të shoqërohet me statusin e tij të saktë: i dënuar, i ndjekur penalisht, nën hetim, i kërkuar, i përmendur në një raport apo thjesht i cituar.
Sepse lufta kundër krimit të organizuar kërkon pikërisht atë që krimi i organizuar synon të shkatërrojë: dallimin midis provës dhe thashethemit.
Një shtet mund të jetë i fuqishëm dhe, njëkohësisht, i dobët.
Këtu kemi një paradoks magjepsës.
Shteti mund të përgjojë.
Të sekuestrojë.
Të arkivojë çështje.
Të mbikëqyrë.
Të ndalojë.
Të kontrollojë.
Mund të ketë shërbime të inteligjencës jashtëzakonisht të sofistikuara.
E megjithatë, të mbetet i dobët.
Sepse fuqia shtrënguese nuk mjafton për të vendosur shtetin e së drejtës.
Një shtet vërtet i fortë duhet, njëkohësisht:
të mbrojë sekretet e tij;
të ndjekë penalisht kriminelin;
të kontrollojë policinë e tij;
të kontrollojë shërbimet e inteligjencës;
të kontrollojë përfaqësuesit e tij;
të mbrojë të drejtat e të akuzuarit;
të garantojë një sistem gjyqësor të pavarur;
të mbrojë gazetarët;
të ofrojë shërbime publike;
t’i mundësojë qytetarit të zakonshëm të jetojë me dinjitet.
Ja cili është dallimi midis aparatit shtetëror dhe shtetit të së drejtës
Një shoqëri që nuk di më kujt t’i besojë.
Pas kësaj krize institucionale fshihet edhe një krizë identiteti.
Do ta përshkruaja si një formë hipermnezie kolektive: një shoqëri që i mban mend të gjitha, pa arritur domosdoshmërisht t’i shndërrojë kujtimet e saj në histori të përbashkët.
Diktatura.
Persekutimet.
1991-shi.
1992-shi.
Kosova.
Vrasjet.
Rotacionet politike.
Akuzat.
Trafiqet.
Largimet masive.
Çdo brez shton një shtresë mbi atë të mëparshmin.
Por, kur një vend nuk e shndërron kujtesën në drejtësi, kujtesa mund të bëhet e dyshimtë.
Të gjithë dinë diçka.
Të gjithë njohin dikë.
Të gjithë kanë lidhje me dikë.
Askush nuk e di saktësisht se çfarë po provohet.
Dhe gradualisht, besimi kolektiv shembet.
Këtu shteti bëhet i domosdoshëm.
Sepse shteti i së drejtës është pikërisht mekanizmi institucional që mundëson shndërrimin e:
fjalës së përhapur (thashethemit) në hetim;
hetimit në provë;
provës në gjykim;
vendimit gjyqësor në kujtesë publike.
Pse hyn Evropa në këtë histori?
Çështja shqiptare nuk është më thjesht shqiptare. Ursula von der Leyen, Roberta Metsola, Alain Berset, Kaja Kallas, Emmanuel Macron, Friedrich Merz…
Shqipëria është anëtare e NATO-s.
Ajo shkëmben informacion me partnerët e saj.
Qytetarët, kompanitë dhe kapitali i saj qarkullojnë në hapësirën evropiane.
Po ashtu edhe rrjetet e saj të mundshme kriminale.
Kufiri midis sigurisë shqiptare dhe asaj evropiane është bërë, rrjedhimisht, i depërtueshëm.
Komisioni Evropian e monitoron posaçërisht Shqipërinë për sa i përket drejtësisë, luftës kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, të drejtave themelore dhe mekanizmave të kontrollit demokratik.
Në maj të vitit 2026, Bashkimi Evropian njohu faktin se Shqipëria i kishte përmbushur në përgjithësi kriteret e ndërmjetme të grupimit të “çështjeve themelore”.
Por Brukseli theksoi menjëherë se tani po fillonte faza më e vështirë, ajo e zbatimit, e rezultateve të qëndrueshme dhe e provave konkrete.
Pikërisht këtu përqendrohet hetimi ynë.
Nuk mjafton vetëm një ligj evropian i transpozuar në mënyrë të përkryer.
Është e nevojshme të dihet nëse ai funksionon kur personi në fjalë është ministër, oligark, prokuror, punonjës policie apo oficer i shërbimeve të inteligjencës.
Prandaj, anëtarësimi në Evropë nuk është një shpërblim, por një transformim.
Është këtu që unë e formuloj qëndrimin tim.
Nuk e konsideroj anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian si një dhuratë që i ofrohet Tiranës.
E shoh atë si një proces transformimi institucional, për të cilin kanë nevojë reciproke si Shqipëria, ashtu edhe Evropa.
Por një anëtarësim i nxituar, që do të sillte disfunksione pa i korrigjuar ato, do të ishte një gabim.
Integrimi duhet të jetë kërkues.
Ai duhet të shohë përtej ligjeve.
Përtej organigrameve.
Përtej fjalimeve.
Përtej statistikave.
Duhet të verifikojë qarqet financiare, prokurimet publike, konfliktet e interesit, pavarësinë e gjyqësorit, shërbimet e inteligjencës, investimet ndërkufitare dhe mekanizmat realë të kontrollit.
Evropa nuk duhet të pyesë vetëm:
“A e keni adoptuar legjislacionin e Bashkimit Evropian (acquis)?”
Ajo duhet të pyesë:
“Kush e zbaton ligjin kur ai që duhet ta kontrollojë atë, e mban vetë pushtetin?”
Po Ballkani?
Nuk po zgjatem më tej.
Stabiliteti evropian nuk mund të mbështetet në mënyrë të qëndrueshme te një Ballkan që mbahet përjetësisht në një sallë pritjeje gjeopolitike.
Shqipëria, Kosova, Serbia, Bosnjë-Hercegovina, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut i përkasin gjeografikisht dhe historikisht hapësirës evropiane.
Por afrimi i tyre duhet të shoqërohet me kërkesa reale lidhur me shtetin e së drejtës, kufijtë, pakicat, kujtesën historike, krimin e organizuar dhe pavarësinë institucionale.
Qëllimi nuk duhet të jetë thjesht zgjerimi i Bashkimit.
Qëllimi duhet të jetë ngushtimi i hapësirës për ekonomitë kriminale, ndërhyrjet e huaja, nacionalizmat ekspansionistë dhe rrjetet informale politike.
Nga Vlora Hyseni te një çështje evropiane.
Prandaj rasti “Hyseni” është shumë më i rëndësishëm se sa thjesht një individ.
Nëse ajo është e pafajshme, drejtësia do të duhet ta vërtetojë këtë.
Nëse dyshimet janë të bazuara, ajo do të duhet të përgjigjet për veprime konkrete të konstatuara individualisht.
Por në të dyja rastet, shteti do të duhet të japë përgjigje për diçka tjetër.
Si u zgjodh ajo?
Si u krye verifikimi?
Si iu mundësua detyra?
Si u ushtrua kontrolli?
Kush i merrte raportet e saj?
Kush ishte në dijeni për marrëdhënien e saj me Agasin?
Cilat mekanizma kontrolli funksionuan?
Cilët dështuan?
Dhe kush do t’i kontrollojë nesër ata që kontrollojnë sot?
Përfundim.
Shqipëria nuk ka nevojë për një zotëri të ri. Ajo ka nevojë për një shtet.
Për një kohë tepër të gjatë në Ballkan, ne kemi kërkuar “njeriun e fortë”.
Shefat.
Shpëtimtarin.
Partitë.
Mbrojtësin e huaj.
Por një demokraci e pjekur nuk duhet të ketë nevojë për një shpëtimtar.
Ajo ka nevojë për institucione mjaft të forta për t’u mbijetuar të gjithë liderëve të saj.
Pra, problemi nuk qëndron te fakti nëse Edi Rama është i fortë apo i dobët.
As te pyetja nëse SPAK-u është heroik apo i rrezikshëm.
As Vlora Hyseni nuk është një figurë misterioze.
Sfida qëndron në ndërtimin e një sistemi ku asnjëri prej këtyre elementeve nuk është vendimtar.
Një shtet ku Kryeministri mund të largohet pa u shembur administrata.
Ku drejtori i shërbimit sekret mund të zëvendësohet pa u shndërruar sekretet në pronë personale.
Ku një prokuror mund të hetojë një ministër pa u bërë vetë i pakontrollueshëm.
Ku sipërmarrësi mund të ketë sukses pa pasur nevojë për politikën.
Ku gazetari mund të hetojë pa qenë pjesë e ndonjë klani.
Dhe ku qytetari mund të dallojë drejtësinë nga hakmarrja, provat nga thashethemet dhe shtetin nga pushteti.
Kjo është arsyeja pse unë mbështes një proces kërkues të integrimit evropian për Shqipërinë dhe, rrjedhimisht, për Ballkanin Perëndimor.
Jo për të fshirë identitetin e tyre.
Por për t’u mundësuar këtyre shoqërive të dalin përfundimisht nga dilema që i ka ndjekur për më shumë se një shekull: zgjedhja midis “njeriut të fortë” dhe kaosit.
Akrepat e orës ballkanike nuk duhet të mbeten të ngrirë në vitin 1914.
Ata duhet të fillojnë sërish të lëvizin përpara.
Dhe për këtë, Evropa nuk duhet as t’i mbyllë sytë, as t’i mbyllë dyert.
Ajo duhet t’i hapë dyert me kushte që kanë aftësinë ta transformojnë vërtet shtetin.
Sepse pyetja që ngre sot rasti i Vlora Hysenit nuk është, në fund të fundit: kush i mbante sekretet e Shqipërisë?
Është një pyetje shumë më e thellë: kujt u përkasin institucionet e Shqipërisë – njerëzve që i drejtojnë ato, rrjeteve që i përshkojnë ato, apo, në fund të fundit, qytetarëve të saj?
