Shkruan Azgan Haklaj
DENONCIM PUBLIK PËR TRANSPARENCËN DHE GJURMUESHMËRINË E PROVAVE NË VENDIMIN E 16 SHTATORIT 2026!
Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara të Kosovës shpallën Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin penalisht përgjegjës, ndër të tjera, për vrasjen e 96 personave. Të katër u dënuan me burgim.
Paneli i shpalli të pafajshëm për krimet kundër njerëzimit, pasi prokuroria nuk provoi përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik ndaj popullsisë civile.
Vendimi është i shkallës së parë.
Dhe pikërisht për shkak të peshës së tij lind një pyetje që nuk mund të mbyllet me shifra, tituj apo deklarata:
KU ËSHTË PROVA KONKRETE PËR SECILËN NGA 96 VRASJET?
Kjo pyetje nuk mohon viktimat.
Nuk mohon ekzistencën e krimeve të luftës.
Nuk është pyetje politike.
Është pyetje mbi standardin e provës penale, arsyetimin gjyqësor dhe lidhjen midis provës dhe përgjegjësisë individuale.
Sepse:
PROVA E VDEKJES
nuk është automatikisht
PROVA E VRASJES.
Dhe:
PROVA E VRASJES
nuk është automatikisht
PROVA E AUTORIT.
Dhe:
PROVA E AUTORIT
nuk është automatikisht
PROVA E PËRGJEGJËSISË PENALE INDIVIDUALE TË NJË TË AKUZUARI.
Këto hallka duhet të jenë të identifikueshme, të verifikueshme dhe të arsyetuara.
NGA LOMBROSO TE SHKENCA E PROVËS!
Në historinë e studimit shkencor të krimit, Cesare Lombroso zë një vend të rëndësishëm si një nga figurat themeluese të antropologjisë kriminale.
Në vitin 1876, ai botoi veprën e tij të njohur:
L’UOMO DELINQUENTE- NJERIU DELIKUENT!
Lombroso u përpoq ta studionte krimin përmes vëzhgimit, ekzaminimit, matjes dhe dokumentimit, duke u mbështetur edhe në të dhëna mjekoligjore e antropologjike.
Shumë prej teorive të tij biologjike janë kapërcyer nga shkenca moderne.
Por rëndësia historike e kësaj periudhe qëndron në një kthesë të madhe:
KRIMI NUK DUHET VETËM TË RRËFEHET- DUHET TË EKZAMINOHET.
Sot, më shumë se një shekull më vonë, shkenca forenzike ka mjete shumë më të avancuara:
autopsinë, mjekësinë ligjore, balistikën, ADN-në, gjurmët e gishtërinjve, ekspertizën e dokumenteve, analizën e vendngjarjes, provat biologjike dhe provat elektronike.
Prandaj, përballë një vendimi që përcakton përgjegjësi penale për 96 vrasje, pyetja shkencore dhe juridike është:
CILA PROVË PROVON CILIN FAKT?
Sipas të dhënave të publikuara nga Dhomat e Specializuara, paneli pranoi 5.467 prova materiale dhe në proces dëshmuan 273 dëshmitarë.
Por numri i provave nuk e zëvendëson analizën e tyre.
Numri i dëshmitarëve nuk e zëvendëson identifikimin e fakteve që secili dëshmitar mbështet.
Prandaj pyetja jonë është:
Cila provë lidhet me cilën vrasje?
Dhe më tej:
Cila provë e lidh secilin episod me përgjegjësinë penale individuale të secilit të dënuar?
Këtu fillon:
DOSJERI.
AUTOPSIA:
KU ËSHTË PROVA MJEKËSORE?
Për çdo viktimë duhet të mund të identifikohet, aty ku ekziston:
identifikimi i viktimës;
shkaku i vdekjes;
mënyra e vdekjes;
përshkrimi i plagëve;
data ose intervali i vdekjes;
raporti mjekoligjor- autopsia;
dokumentacioni fotografik;
provat biologjike të ruajtura.
Pyetja nuk është nëse çdo vrasje duhet të ketë patjetër të njëjtin lloj prove.
Pyetja është:
Cila provë konkrete u përdor për të provuar secilën prej 96 vrasjeve?
BALISTIKA:
KU JANË GJURMËT E ARMËVE?
Kur një rast lidhet me armë zjarri, duhen kërkuar:
predhat;
gëzhojat;
arma, nëse është sekuestruar;
gjurmët mbi predha;
trajektorja;
distanca e qitjes;
ekspertiza balistike;
lidhja eventuale armë – predhë – ngjarje.
Në rastet kur një armë nuk është gjetur, kjo duhet të jetë pjesë e analizës.
Jo çdo vrasje lë domosdoshmërisht një armë të identifikueshme.
Por pikërisht për këtë duhet të dimë:
Çfarë prove tjetër e mbështet përfundimin dhe çfarë peshe i ka dhënë paneli?
ADN-ja, GJURMËT E GISHTËRINJVE DHE PROVAT BIOLOGJIKE!
Ku kanë qenë të mundshme, duhen kërkuar:
ADN-ja;
gjurmët e gishtërinjve;
gjaku;
fijet;
materialet biologjike;
gjurmët e kontaktit.
Nëse nuk ekzistojnë:
Pse nuk ekzistojnë?
Nëse ekzistojnë:
Kujt i përkasin dhe si lidhen me ngjarjen?
VENDNGJARJA:
KU ËSHTË DOSJA KRIMINALISTIKE?
Duhet të kërkohet dokumentimi i:
fotografive;
skicave;
koordinatave;
sendeve të sekuestruara;
procesverbaleve;
gjurmëve;
mënyrës së mbledhjes së provave;
mënyrës së ruajtjes së tyre.
Dhe këtu hyn një nga shtyllat më të rëndësishme:
ZINXHIRI I RUAJTJES SË PROVËS!
Kush e mori?
Kur u mor?
Ku u ruajt?
Kush e transportoi?
Kush e analizoi?
Kur u analizua?
A u ruajt integriteti i saj?
DËSHMITARËT:
Edhe nëse kemi një numër të madh dëshmitarësh, pyetja është:
Cili dëshmitar provon cilin fakt?
Sepse:
DËSHMITAR ZARFI , APO DËSHMITAR OKULAR!
Duhet të ndahet dëshmia okulare nga dëshmia e dëgjuar dhe nga prova rrethanore.
Për secilën nga 96 vrasjet pyetja duhet të jetë:
Kush e pa vetë ngjarjen?
Nëse nuk e ka pa:
Nga e mori informacionin?
Dhe:
A ekziston provë tjetër që e mbështet atë dëshmi?
BALLAFAQIMI DHE TESTIMI I BESUESHMËRISË
Pyetja nuk është vetëm:
“A dëshmoi?”
Por:
A u mor në pyetje nga pala kundërshtare?
A u testua kujtesa?
A pati mospërputhje?
A ndryshoi version?
A kishte konflikt interesi?
A e kishte parë personalisht të akuzuarin?
Në çfarë distance?
Në çfarë kushtesh?
Sa kohë pas ngjarjes e identifikoi?
Këto janë pyetje për vlerën provuese dhe besueshmërinë.
ZARFET, SHKRESAT DHE DOKUMENTET!
Për çdo dokument:
Ku është origjinali?
Kush e shkroi?
Kur?
Kush e nënshkroi?
A ekziston ekspertizë e shkrimit?
A është autentik?
Nga cili burim erdhi?
Kush e mori?
Kush e ruajti?
Kush e dorëzoi?
Kush e futi në zarf?
Kush e hapi?
A ekziston një zinxhir i dokumentuar ruajtjeje?
Një dokument nuk bëhet automatikisht provë përfundimtare vetëm sepse është futur në një dosje.
Origjina, autenticiteti, pranueshmëria dhe pesha provuese duhet të dallohen.
PYETJA THEMELORE:
LIDHJA INDIVIDUALE!
Këtu është zemra e:
DOSJERIT.
Edhe nëse një gjykatë arrin në përfundimin se një person është vrarë, pyetja tjetër është:
Cila provë e lidh këtë vrasje me përgjegjësinë penale të secilit prej katër të dënuarve?
Sepse duhet të dallohen:
VDEKJA
↓
VRASJA
↓
AUTORI
↓
MEKANIZMI I PËRGJEGJËSISË PENALE!
↓
PËRGJEGJËSIA INDIVIDUALE
Ky është zinxhiri që duhet të jetë i gjurmueshëm në arsyetimin gjyqësor.
96 VIKTIMA = 96 LINJA TË VERIFIKUESHME TË PROVËS!
Ne nuk kërkojmë një deklaratë të përgjithshme.
Ne kërkojmë një matricë të verifikueshme:
Nr.
Viktima.
Data- Vendi.
Prova mjekoligjore.
Balistika -vADN.
Dëshmitari.
Dokumenti.
Lidhja me të akuzuarin.
1 ? ? ?
96
KJO ËSHTË SFIDA JONË!
Jo:
“Na besoni.”
Por:
“Na tregoni provën.”
Jo:
“Janë 273 dëshmitarë.”
Por:
“Cili dëshmitar provon cilin fakt?”
Jo:
“Janë 5.467 prova materiale.”
Por:
“Cila prej tyre provon dhe cilën nga 96 vrasjet dhe cila provon lidhjen me përgjegjësinë individuale?”
Numri i provave të administruara nuk jep vetvetiu përgjigjen për secilin fakt konkret.
Këtë duhet ta nxjerrim nga aktgjykimi dhe evidenca e publikuar.
DENONCIMI PUBLIK!
KU JANË PROVAT?
Ky nuk është një apel për të harruar viktimat.
Është pikërisht e kundërta.
Viktimat meritojnë të vërtetën.
Të akuzuarit meritojnë proces të drejtë.
Publiku meriton arsyetim të kontrollueshëm.
Dhe drejtësia penale kërkon që një vendim të mund të ndiqet pas gjurmës së provës:
FAKT – PROVË – ARSYETIM- PËRGJEGJËSI!
Prandaj kërkesa jonë është e thjeshtë:
96 VRASJE.
96 VIKTIMA.
96 LINJA PROVASH.
HAPNI DOSJET!
TREGONI PROVAT!
TREGONI LIDHJEN!
TREGONI ARSYETIMIN!
Sepse në drejtësi nuk mjafton vetëm pyetja:
“Çfarë vendosi gjykata?”
Duhet dhe mund të bëhet edhe pyetja:
“Me cilat prova dhe me çfarë arsyetimi e provoi gjykata atë që vendosi?”
Dhe pikërisht këtu qëndron thelbi i këtij:
DOSJERI:
Nuk po deklarojmë paraprakisht se një fakt është apo nuk është provuar.
Po kërkojmë që çdo pretendim të mund të ndiqet me faqe, paragraf, provë dhe arsyetim.
Nga Lombroso, te shkenca moderne e provës.
Nga gjurma, te prova.
Nga prova, te fakti.
Nga fakti, te arsyetimi.
Dhe nga arsyetimi, te përgjegjësia individuale.
KJO ËSHTË GJURMUESHMËRIA E DREJTËSISË.
KU JANË PROVAT MATERIALE?
DOSSJER!
