Nga revolucioni i flamingove rozë e deri te zjarret në Tiranë – përse dhuna përkon me një fazë të re të procesit të anëtarësimit në Evropë?
Nga Ermira Kondo, gazetare investigative e pavarur, studiuese e filologjisë dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut. (Analizë Politike dhe Gjeostrategjike)
Këto janë ngjarjet e 15 tetorit 2026, dita e tretë e protestave të periudhës pas-flamingove.
– Tirana, jo vetëm në flakë, ndërsa protesta shndërrohet në kaos.
Automjete të djegura, biznese të dëmtuara, barrikada, ndërtesa të rrezikuara nga flakët dhe grupe protestuesish që lëvizin nëpër lagje të ndryshme të kryeqytetit.
Pamjet e Tiranës të datave 13 dhe 14 tetor 2026 janë veçanërisht shqetësuese.
Në një raportim nga epiqendra e ngjarjeve, një kolege gazetare shqiptare përshkruan një kryeqytet thellësisht të trazuar, me infrastrukturë urbane të shkatërruar dhe protestues që veprojnë në grupe të ndryshme, hera-herës të pavarur nga njëri-tjetri.
Ajo flet për skena të jashtëzakonshme – të pashembullta në përvojën e saj profesionale – dhe për metoda veprimi që i ngjajnë atyre të grupeve të gueriles urbane.
Dëshmia e saj përmban, veçanërisht, një vëzhgim shqetësues: në disa zona ku zjarret po përhapen, ajo pohon se nuk sheh asnjë prani të policisë.
Si mund të shpjegohet kjo situatë?
A janë mbingarkuar forcat e rendit?
A janë zhvendosur ato diku tjetër?
A kanë marrë udhëzime specifike?
A ka mangësi në koordinimin e forcave të rendit?
Këto pyetje duhen shtruar pa vonesë.
Sepse mungesa e dukshme e policisë në disa zona nuk tregon domosdoshmërisht një vullnet politik për të lejuar përshkallëzimin e kaosit.
Megjithatë, kërkohen shpjegime.
– Tirana, kur sfida kalon kufirin dhe vë në rrezik jetën e njerëzve.
Dëshmia e një gazetari tjetër shqiptar, i pranishëm në vendngjarje, zbulon një skenë veçanërisht shqetësuese.
Ndërsa grupe protestuesish u vënë zjarrin automjeteve dhe sulmojnë disa ndërtesa, kati përdhes i një kulle në ndërtim e sipër, në qendër të Tiranës, përfshihet nga flakët.
Gazetarja raporton një detaj shqetësues: kameramani i saj vëren drita të ndezura në katet e sipërme të ndërtesës. Ajo shprehet se nuk e di nëse brenda ndodhen ende punëtorë apo njerëz të tjerë.
Vetëm kjo pasiguri do të duhej të kishte diktuar një vigjilencë absolute.
Si mund t’i vësh zjarrin një ndërtese pa ditur nëse brenda saj ka njerëz?
Që kur zemërimi politik lejon që jeta e njerëzve të vihet në një rrezik të tillë?
Nëse do të konfirmohej prania e njerëzve dhe nëse autorët do të ishin në dijeni të këtij rreziku, atëherë pesha e ngjarjes do të merrte një përmasë edhe më shqetësuese.
Në këtë rast, nuk do të bëhej fjalë thjesht për vandalizëm apo shkatërrim të pronës publike e private, por për rrezikim të mundshëm të jetës së tjetrit – ose për vepra penale edhe më të rënda, varësisht nga rrethanat dhe qëllimet që do të zbardhen nga hetimi.
Si gazetare me origjinë nga Shqipëria, këto pamje më sjellin pashmangshmërisht ndër mend vitin 1997, kur shembja e rendit publik, dhuna dhe përhapja e armëve e zhytën vendin në një krizë dramatike.
Nuk pretendoj se Shqipëria e vitit 2026 ndodhet në një situatë identike me atë të vitit 1997. Megjithatë, ka disa dinamika që duhen shqyrtuar para se të bëhen të pakontrollueshme.
Lind gjithashtu pyetja: ku ishin forcat e rendit ndërsa zjarret përdoheshin?
Gazetarja thekson se nuk sheh prani të policisë në zonën që po mbulon.
Kjo mungesë e dukshme kërkon një shpjegim.
A bëhet fjalë për një tërheqje taktike, mungesë të forcave në terren, dështim në komandë, apo ndonjë vendim tjetër operacional?
U takon autoriteteve të japin përgjigje, ndërsa gazetarëve u takon të zbardhin faktet.
Nuk mund ta ngatërroj zemërimin legjitim të një populli me veprime që rrezikojnë t’i kthejnë njerëzit në viktima të një dhune të verbër.
– Një popullatë mund të jetë thellësisht e frustruar, e poshtëruar, e varfëruar dhe pa asnjë perspektivë.
Ky zemërim meriton të dëgjohet.
Por ai nuk mund të shërbejë si justifikim për t’i vënë zjarrin një ndërtese ku mund të ketë njerëz. Dhe mbi të gjitha, duhet të shtrojmë pyetjen që imazhet, të vetme, nuk lejojnë ta zgjidhim:
Kush e nxit këtë dhunë?
Kush e organizon atë, nëse është e organizuar?
Kush, në fund të fundit, kërkon të instrumentalizojë zemërimin e vërtetë shoqëror për të shkaktuar trazira politike?
Dhe kush do të përfitonte?
Këto janë pyetje që kërkojnë hetim, jo akuza të drejtpërdrejta.
Sepse manipulimi i zemërimit popullor është gjithashtu një formë dhune kundër vetë popullit.
Ai i shndërron kërkesat e ligjshme të popullit në mjete përballjeje, diskrediton aspiratat e tij demokratike dhe kërcënon sigurinë e atyre që pretendon se mbron.
Liria nuk ndërtohet mbi flakët e një ndërtese ku mund të ketë njerëz. Dhe asnjë ambicie politike nuk mund ta justifikojë një rrezik të tillë.
Tiranë: a bëhet fjalë për një strategji për të shpërndarë forcat e rendit?
A po shfaqet sërish hija e shkatërrimit të vitit 1997?
Të dhëna të reja të mbledhura në terren ngrenë një pyetje shtesë lidhur me dinamikën e dhunës në Tiranë.
Sipas gazetarit shqiptar që ndodhet në vendngjarje, disa grupe protestuesish lëvizin midis akseve të ndryshme strategjike të kryeqytetit, veçanërisht te “Zogu i Zi”, në qendër të qytetit dhe në zona pranë disa institucioneve publike.
Gazetari thekson se protestuesit duket se po ndjekin një skenar veprimi të ngjashëm me atë të natës së kaluar, duke i detyruar forcat e rendit të shtojnë lëvizjet e tyre.
Ky vëzhgim meriton vëmendje të veçantë.
“A kemi të bëjmë me një protestë që degjeneron në mënyrë spontane, apo me grupe të afta për të zbatuar një strategji të mirëfilltë për shpërndarjen e forcave policore?”
Gazetari raporton gjithashtu sulme ndaj institucioneve bankare dhe bizneseve, ndërsa disa institucione publike janë vënë nën masa të shtuara sigurie.
Ai saktëson, megjithatë, se – ndryshe nga informacionet e para – protestuesit nuk janë drejtuar drejt zyrave të Kadastrës.
Ky dallim është thelbësor.
Sepse një sulm i mundshëm ndaj shërbimeve kadastrale, arkivave të tokave apo institucioneve gjyqësore do të ngrinte një çështje tejet serioze: atë të ruajtjes së dokumenteve publike, kujtesës administrative dhe provave që janë të domosdoshme për sundimin e ligjit.
Por në këtë fazë, nuk ka asgjë që të sugjerojë se shkatërrimi i këtyre arkivave është një qëllim i protestuesve.
– Arkivat publike janë një kujtesë institucionale që duhet mbrojtur.
Si gazetar që i kam përjetuar trazirat politike në Shqipëri gjatë viteve ’90, nuk mund t’i shoh këto skena pa më kujtuar krizën e vitit 1997.
Në atë kohë, shembja e autoritetit publik, sulmet ndaj institucioneve dhe çorganizimi administrativ e kishin përçarë thellë vendin.
Shkatërrimi ose zhdukja e dokumenteve publike, kur ndodh në kohë krize, mund të ketë pasoja afatgjata, si:
humbja e provave,
vështirësi në përcaktimin e të drejtave të pronësisë,
dobësimi i hetimeve gjyqësore dhe
pamundësia për të rikrijuar detyrime të caktuara.
Arkivat kadastrale, gjyqësore dhe administrative nuk janë thjesht letra.
Ato përbëjnë kujtesën ligjore të një Shteti dhe garancinë për të drejtat e qytetarëve të tij.
Kjo është arsyeja pse çdo kërcënim ndaj këtyre institucioneve duhet marrë seriozisht.
Megjithatë, do të ishte e parakohshme t’i atribuohej dhunës aktuale një synim i organizuar për të fshirë gjurmët e korrupsionit apo kriminalitetit, pa pasur prova materiale që vërtetojnë një qëllim të tillë.
– A mund të shndërrohet zemërimi popullor në një instrument destabilizimi?
Ajo që më shqetëson më shumë është përsëritja e metodave të caktuara të përballjes politike.
Grupet lëvizin, forcat e rendit përpiqen t’i frenojnë, institucionet mbrohen, ndërsa sektorë të tjerë pësojnë shkatërrime.
Gazetarët në terren shpjegojnë se forcat policore nuk kanë mundësi t’i sigurojnë të gjitha ndërtesat në fjalë njëkohësisht.
Prandaj, duhet hetuar nëse kjo shpërndarje vjen si pasojë e nismave të pavarura, e një koordinimi mes grupeve të caktuara, apo e një strategjie më të gjerë politike.
Historia shqiptare na detyron ta shtrojmë këtë pyetje.
Në vitet 1996 dhe 1997, polarizimi politik, kriza ekonomike dhe shembja e institucioneve e çuan vendin drejt një katastrofe, pasojat e së cilës zgjatën me vite.
Sot, ndërsa Shqipëria hap një kapitull të ri në negociatat me Bashkimin Evropian, dhuna rrezikon të krijojë jashtë vendit imazhin e një shteti që nuk është në gjendje të garantojë plotësisht sigurinë e institucioneve të tij.
Kush mund të përfitojë nga kjo pamje paqëndrueshmërie?
Forcat politike që kundërshtojnë qeverinë?
Interesa të caktuara ekonomike, të kërcënuara nga reformat evropiane?
Aktorë që kërkojnë të diskreditojnë lëvizjen popullore?
Apo interesa të ndryshme që shfrytëzojnë të njëjtën krizë?
Do të ishte e papërgjegjshme të hidheshin dyshime pa pasur prova.
Por, do të ishte gjithashtu në kundërshtim me misionin e gazetarisë të mos shqyrtoheshin këto hipoteza.
– Kur institucionet bëhen të cenueshme, Policia e Shtetit përballet me kufizimet e veta.
Dëshmitë e reja të gazetarëve të pranishëm në Tiranë shtrojnë një pyetje thelbësore: a i ka shteti shqiptar mjetet e nevojshme për të mbrojtur institucionet e tij përballë një përshkallëzimi të dhunës urbane?
Sipas gazetarëve, disa ndërtesa institucionale përfituan nga masa të shtuara sigurie, veçanërisht Bashkia e Tiranës, selia e Partisë Socialiste dhe Ministria e Brendshme.
Megjithatë, gazetarët vënë në dukje se forcat policore, për shkak të numrit të kufizuar të efektivëve, nuk mund të garantojnë një prani të vazhdueshme para çdo institucioni.
Ky shpjegim operacional nuk mjafton për ta mbyllur debatin.
Kur një kryeqytet përjeton dy ditë radhazi dhunë, zjarrvënie dhe lëvizje të grupeve të protestuesve, çështja e parashikimit bëhet po aq e rëndësishme sa ajo e ndërhyrjes.
A i kishin identifikuar autoritetet rreziqet?
A kishin planifikuar përforcime?
A ishte konsultuar drejtoria rajonale e policisë?
A ekzistonte një mekanizëm kombëtar për t’iu përgjigjur një sërë sulmesh të njëkohshme?
Sepse misioni i shtetit nuk është vetëm të reagojë kur ndërtesat digjen; ai përfshin gjithashtu parandalimin e dhunës dhe mbrojtjen e individëve, institucioneve dhe lirive publike.
Një informacion veçanërisht shqetësues doli në pah gjatë raportimit: një mundësi sulmi me zjarrvënie ndaj një komisariati policie në Tiranë.
Gazetari sqaroi menjëherë se ky informacion nuk ishte konfirmuar ende.
Prandaj, do të ishte e nxituar të pohohej se komisariati është vërtet i djegur.
Por, nëse një sulm i tillë do të konfirmohej, do të lindte një pyetje tjetër: si i mbrojnë forcat e sigurisë objektet e tyre, kur disa zona të kryeqytetit përballen njëkohësisht me dhunë?
Kujtimi i vitit 1997, kur dobësimi i shtetit shndërrohet në një rrezik kombëtar.
Për ata që i përjetuan ngjarjet e viteve 1996 dhe 1997 në Shqipëri, këto çështje nuk janë abstrakte.
Historia na ka treguar se deri ku mund të çojë degradimi i autoritetit publik, duke shkaktuar një krizë politike dhe shoqërore.
Kur institucionet bëhen të cenueshme, kur policia humbet aftësinë për të ndërhyrë dhe kur popullsia pushon së besuari te mbrojtja që ofron shteti, rreziku nuk kufizohet më vetëm te shkatërrimi material.
Është besimi te rendi demokratik ai që kërcënohet.
Nuk pretendoj se Shqipëria e vitit 2026 ndodhet në të njëjtat rrethana si në vitin 1997.
Por nuk mund t’i pranoj si diçka të zakonshme skenat që vënë në dyshim drejtpërdrejt aftësinë e institucioneve për të përmbushur misionet e tyre thelbësore.
Një shtet demokratik duhet të jetë mjaftueshëm i fortë për të mbrojtur qytetarët e tij, por edhe mjaftueshëm i përgjegjshëm që të mos e shndërrojë kurrë atë forcë në një instrument shtypjeje.
Nëse forcat policore në Tiranë janë të pamjaftueshme, duhet shqyrtuar mundësia e përforcimit të tyre me njësi nga rajone të tjera.
Nëse shkeljet tejkalojnë kapacitetet e zakonshme të autoriteteve, institucionet kompetente duhet të vlerësojnë masa shtesë ligjërisht të mundshme, në përputhje me Kushtetutën e Shqipërisë, liritë themelore dhe parimin e proporcionalitetit.
Shpallja e gjendjes së jashtëzakonshme nuk mund të jetë një përgjigje automatike ndaj demonstratave, qofshin këto edhe të dhunshme. Kjo mund të merret në konsideratë vetëm nëse plotësohen kushtet kushtetuese dhe nëse masat e zakonshme rezultojnë të pamjaftueshme.
Po ashtu, çdo bashkëpunim i mundshëm me partnerët evropianë apo shtetet fqinje duhet të respektojë sovranitetin shqiptar dhe kuadrin ligjor në fuqi.
– Përgjegjësia politike fillon përpara se të ndodhë katastrofa.
Ajo që më shqetëson sot është mundësia e përsëritjes së një mekanizmi historik: një krizë politike që përkeqësohet, institucione që bëhen të cenueshme, një popullatë që humbet besimin dhe një klasë politike që e shndërron çdo ngjarje në një përballje partiake.
Megjithatë, Shqipëria nuk mund ta përballojë një krizë të re institucionale pikërisht në kohën kur ndjek rrugën e integrimit evropian. Ursula von der Leyen Kaja Kallas Roberta Metsola Emmanuel Macron Friedrich Merz Alain Berset
Autoritetet duhet të shpjegojnë zgjedhjet e tyre operative.
Organizatorët e demonstratave duhet të jenë përgjegjës për vendimet e tyre, në masën e përgjegjësive të tyre të përcaktuara.
Autorët e zjarrvënies dhe dhunës duhet të identifikohen në përputhje me garancitë gjyqësore.
Dhe gazetarët duhet të jenë në gjendje të dokumentojnë ngjarjet lirisht, pa frikësim apo dhunë.
Forca e vërtetë e një shteti matet jo vetëm nga numri i oficerëve të policisë të vendosur, por edhe nga aftësia e tij për të parashikuar rreziqet, për të mbrojtur liritë dhe për të parandaluar që një krizë politike të shndërrohet në një katastrofë kombëtare.
Shqipëria e përjetoi këtë katastrofë në vitin 1997.
Nuk duhet të presë që një krizë e re të dalë jashtë kontrollit për të nxjerrë mësimet e historisë së saj.
– Një polici e mobilizuar në shkallë kombëtare, por një siguri që mbetet për t’u garantuar.
Një element i ri i raportit plotëson këtë analizë.
Sipas informacionit të raportuar nga gazetarët shqiptarë në terren, e gjithë Policia e Shtetit do të ishte vënë në gatishmëri të përforcuar që nga mesdita, duke përfshirë drejtoritë rajonale dhe strukturat e ndryshme të policisë në vend.
Gazetari përmend gjithashtu forcat speciale dhe mundësinë e mobilizimit të përforcimeve për të mbështetur njësitë e ngarkuara me ruajtjen e rendit në Tiranë.
Ky specifikim është i rëndësishëm.
Ai tregon se autoritetet nuk do ta kufizonin reagimin e tyre vetëm tek oficerët e vetëm që zakonisht janë të pranishëm në kryeqytet.
Por nuk u përgjigjet plotësisht pyetjeve në lidhje me efektivitetin, shpërndarjen dhe parashikimin e këtij mobilizimi, duke përfshirë edhe njohuritë se si të menaxhohet konflikti.
Gazetari përshkruan një dilemë, kështu që mbrojtja e secilit prej institucioneve të ekspozuara do të kërkonte një numër të konsiderueshëm oficerësh policie, me rrezikun e reduktimit të personelit në dispozicion për të siguruar tubimet dhe për të mbrojtur vetë protestuesit.
Sepse siguria e një demonstrate nuk ka të bëjë vetëm me institucionet e kërcënuara. Ajo vlen edhe për qytetarët që ushtrojnë në mënyrë paqësore të drejtën e tyre për të protestuar.
Një polici e mobilizuar duhet të jetë në gjendje të mbrojë njëkohësisht popullsinë, protestuesit paqësorë, gazetarët, bizneset, infrastrukturën dhe institucionet publike.
Pastaj shtrohet pyetja e përgatitjes strategjike dhe koordinimit të burimeve në dispozicion.
A i parashikuan autoritetet lëvizjet e disa grupeve?
A u vendosën përforcime mjaftueshëm herët?
A u identifikuan vende veçanërisht të ndjeshme?
Çfarë masash mbrojtëse janë siguruar për të parandaluar një përshkallëzim?
U takon krerëve të institucioneve shqiptare të përgjigjen me saktësi.
Raporti më në fund evokon një situatë për një moment më të qetë në zonën e Rrugës së Durrësit, pavarësisht pranisë së mbeturinave dhe pajisjeve urbane të dëmtuara.
Gazetarët gjithashtu njoftojnë qëllimin e tyre për të verifikuar informacionin në lidhje me stacionin e policisë nr. 2 të Tiranës.
Informacion i tillë nuk do të konsiderohej i konfirmuar para verifikimit.
Ashpërsia e një krize nuk e përjashton kurrë gazetarinë nga dallimi midis asaj që vërehet, asaj që raportohet dhe asaj që mbetet për t’u përcaktuar.
– Evropa duhet të kuptojë mekanizmat e krizës shqiptare.
Shqipëria nuk duhet të reduktohet në imazhe zjarresh, barrikadash dhe dhune urbane.
Pas këtyre zhvillimeve qëndron një shoqëri e përshkuar nga frustrime legjitime, por edhe nga trashëgimi politike, marrëdhënie pushteti dhe mekanizma institucionalë që meritojnë një analizë të thellë.
Bashkimi Evropian duhet të shqyrtojë përgjegjësitë e autoriteteve në ruajtjen e rendit, dhunën ndaj gazetarëve, sulmet ndaj lirive publike dhe strategjitë e mundshme për instrumentalizimin e demonstratave.
Ai gjithashtu duhet të dallojë pretendimet demokratike të popullsisë nga aktet e kryera nga grupet e dhunshme.
Sepse pyetja e vërtetë nuk është vetëm të dimë se kush po i vë flakën Tiranës, por të kuptojmë se kush mund të ketë interes që Shqipëria të duket e paaftë për të ndjekur transformimin e saj evropian me qetësi.
Një hipotezë e tillë mund të bëhet përfundim vetëm pas një hetimi rigoroz.
Shqipëria ka paguar tashmë një çmim të konsiderueshëm për krizat e saj politike.
Ajo nuk duhet të dënohet që të përjetojë sërish, në mënyrë periodike, të njëjtat përplasje, e as të sakrifikojë një brez të ri për interesat e atyre që kërkojnë të mbajnë apo të marrin pushtetin.
– Paradoksi i ruajtjes së rendit: nga njëra anë represioni, nga ana tjetër mungesa e pranisë.
Delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri shprehu, më 14 tetor, shqetësimin e tij lidhur me përshkallëzimin e dhunës. Ai bëri thirrje, veçanërisht, që pretendimet për përdorim të tepruar të forcës ndaj protestuesve dhe gazetarëve të hetohen me përparësi.
Pra, jemi përballë dy situatave që duken kontradiktore.
Nga njëra anë, ka pretendime për dhunë joproporcionale nga ana e policisë.
Nga ana tjetër, dëshmitë flasin për mungesë të forcave të rendit në zonat ku ndodhin zjarre dhe shkatërrime.
Ky paradoks duhet të dokumentohet.
Shteti ka një detyrim të dyfishtë: të garantojë lirinë e shprehjes dhe të mbrojë popullatën, pronën, si dhe njerëzit që janë të ekspozuar ndaj dhunës.
Proporcionaliteti i ndërhyrjes policore dhe parandalimi i dhunës nuk janë qëllime që përjashtojnë njëri-tjetrin. Ato përbëjnë dy përgjegjësi plotësuese.
Shqipëria nuk mund të lejojë as represionin arbitrar, e as lënien e hapësirës publike në dorë të grupeve të dhunshme.
Maj dhe tetor 2026 – ky është një rastësi politike që meriton të hetohet.
Si gazetar nga Shqipëria dhe vëzhgues i evolucionit të saj politik që nga rënia e regjimit komunist, më bën përshtypje një kronologji specifike.
Më 26 maj 2026, një konferencë anëtarësimi në Bruksel konfirmoi se Shqipëria kishte përmbushur kriteret e ndërmjetme në fushën e sundimit të ligjit.
Gjatë kësaj periudhe, lëvizja e “flamingos rozë” – e lidhur fillimisht me kundërshtimin e një projekti turistik në bregdetin shqiptar – u bë pjesë e një mobilizimi më të gjerë politik.
Më 13 tetor, Edi Rama mori pjesë në një tjetër konferencë anëtarësimi në Luksemburg. Këtë herë, Bashkimi Evropian dhe Shqipëria njoftuan mbylljen e përkohshme të Kapitullit 20, që i kushtohet politikës së biznesit dhe politikës industriale.
Në të njëjtën kohë, Tirana po përjetonte një përshkallëzim të ri të dhunës.
Njëkohësia e këtyre ngjarjeve nuk dëshmon për ndonjë koordinim. Megjithatë, ajo kërkon një shqyrtim gazetaresk.
Pse përshkallëzimi i polemikave politike ndodh pikërisht në kohën kur Shqipëria po hyn në një fazë të re të integrimit të saj evropian?
Do të ishte e pamatur të nxirrej përfundimi se bëhet fjalë për një operacion të organizuar kundër anëtarësimit. Po aq e pamatur do të ishte edhe të përjashtohej mundësia e një instrumentalizimi politik, pa i shqyrtuar më parë faktet.
– Kush mund të ketë interes ta paraqesë Shqipërinë si një vend të pashoqërueshëm?
Kjo çështje shkon përtej rivaliteteve midis Partisë Socialiste të Edi Ramës dhe Partisë Demokratike të Sali Berishës, dy figura të përhershme që kanë qenë në pushtet prej 36 vitesh.
Një krah i opozitës, natyrisht, mund të përpiqet ta shfrytëzojë këtë situatë.
Po ashtu, autoritetet mund t’i shfrytëzojnë politikisht trazirat për të diskredituar një mobilizim legjitim, pa pasur nevojë të vërtetojnë se ato vetë i kanë shkaktuar ato.
Prandaj, është e nevojshme të bëhet dallimi midis organizatorëve të demonstratave, pjesëmarrësve paqësorë, autorëve të dhunës dhe aktorëve politikë që kërkojnë t’i shfrytëzojnë këto ngjarje.
Megjithatë, meriton të shqyrtohet edhe një hipotezë tjetër: ajo që lidhet me interesa ekonomike dhe politike, të cilat mund të ndihen të kërcënuara nga transformimet që sjell integrimi evropian.
Anëtarësimi në Bashkimin Evropian nënkupton forcimin e mekanizmave të kontrollit, transparencës, konkurrencës, luftës kundër krimit të organizuar dhe mbrojtjes së shtetit të së drejtës.
Këto detyrime mund të cenojnë rrjete ndikimi që janë mësuar me mungesën e transparencës, klientelizmin apo pandëshkueshmërinë.
Kjo nuk do të thotë se këto rrjete janë ato që i drejtojnë demonstratat.
Kjo, nga ana tjetër, ngre një pyetje thelbësore.
A janë vërtet të gatshme të pranojnë rregullat e Evropës të gjithë ata që deklarojnë se e duan Shqipërinë në Evropë?
– “Rama, jep dorëheqjen!” Po pastaj? Kurthi i rotacionit pa transformim.
Sipas dëshmive dhe informacioneve të ndryshme që kam mbledhur nga kolegë dhe qytetarë shqiptarë, një kërkesë mbizotëron mbi të tjerat: dorëheqja e Edi Ramës.
Kjo kërkesë politike është legjitime në një demokraci. Një popull ka të drejtë t’i vërë në pikëpyetje udhëheqësit e tij, të kërkojë largimin e tyre dhe të insistojë për zgjedhje të reja.
Por një pyetje tjetër, shumë më e thellë, meriton të shtrohet.
Le të supozojmë se Edi Rama jep dorëheqjen. Çfarë do të ndodhë të nesërmen?
A do të hyjë Shqipëria në një epokë të re demokratike?
A do të zhduken mekanizmat e korrupsionit?
A do të bëhet gjyqësori i pavarur menjëherë?
A do të ndalojnë të rinjtë së larguari nga vendi i tyre?
A do t’u nënshtrohen më në fund institucionet një llogaridhënieje të vërtetë?
Apo thjesht do të jemi dëshmitarë të një rotacioni të ri të të njëjtave forca politike?
Historia e fundit e Shqipërisë duhet të na nxisë të reflektojmë.
Në vitin 1997, kundërshtimi ndaj pushtetit të Sali Berishës u shndërrua në një krizë dramatike, e cila kulmoi me largimin e tij nga posti i Presidentit.
Në vitin 2005, Fatos Nano u largua nga qeveria pas fitores zgjedhore të Partisë Demokratike.
Në vitin 2013, Sali Berisha e “humbi” pushtetin në favor të Edi Ramës.
Dhe në vitin 2026, dorëheqja e Edi Ramës paraqitet, nga disa kundërshtarë, si një kusht thelbësor për ndryshim.
Rrethanat e këtyre ngjarjeve janë të ndryshme. Zgjedhjet e viteve 2005 dhe 2013 nuk mund të barazohen me kolapsin institucional të vitit 1997.
Megjithatë, sekuenca e tyre ngre një pyetje thelbësore politike.
Këto janë ngjarjet e 15 tetorit 2026, dita e tretë e protestave “post-flamingo”.
– Tirana, dhe jo vetëm ajo, në flakë, ndërsa protesta shndërrohet në kaos.
Automjete të djegura, biznese të dëmtuara, barrikada, ndërtesa të kërcënuara nga flakët dhe grupe protestuesish që lëvizin nëpër lagje të ndryshme të kryeqytetit.
Pamjet e Tiranës të datave 13, 14 dhe 15 tetor 2026 janë veçanërisht shqetësuese.
Në një raportim nga epiqendra e ngjarjeve, një koleg gazetar shqiptar përshkruan një kryeqytet thellësisht të trazuar, me infrastrukturë urbane të shkatërruar dhe protestues që veprojnë në grupe të ndryshme, shpeshherë të pavarur nga njëri-tjetri. Ajo sjell në pah skena të jashtëzakonshme nga përvoja e saj profesionale, si dhe metoda veprimi që i ngjajnë atyre të grupeve të gueriles urbane.
Dëshmia e saj përmban, veçanërisht, një vëzhgim shqetësues: ajo pohon se, në disa zona ku po përhapen zjarret, nuk vërehet prania e policisë.
Si mund të shpjegohet kjo situatë?
A janë mbingarkuar forcat e rendit?
A janë zhvendosur ato diku tjetër?
A kanë marrë ndoshta udhëzime specifike?
A ka mangësi në koordinimin e forcave të rendit?
Këto pyetje duhet të shtrohen pa vonesë.
Sepse mungesa e dukshme e policisë në disa zona nuk tregon një vullnet politik për të lejuar që të mbizotërojë kaosi.
Por ajo kërkon shpjegime.
– Tiranë, kur sfida kalon kufirin e rrezikimit të jetës njerëzore.
Dëshmia e një gazetareje tjetër shqiptare, e pranishme në vendngjarje, zbulon një skenë veçanërisht shqetësuese.
Ndërsa grupe protestuesish u vënë zjarrin automjeteve dhe sulmojnë disa ndërtesa, kati përdhes i një kulle në ndërtim e sipër, në qendër të Tiranës, përfshihet nga flakët.
Gazetarja raporton një vëzhgim shqetësues; kameramani i saj vëren drita të ndezura në katet e sipërme të ndërtesës. Ajo shprehet se nuk e dinte nëse brenda ndodheshin ende punëtorë apo njerëz të tjerë.
Vetëm kjo pasiguri do të duhej të kishte kërkuar vigjilencë absolute.
Si mund t’i vësh zjarrin një ndërtese pa ditur nëse brenda saj ka njerëz?
Që kur zemërimi politik lejon që jeta e njerëzve të ekspozohet ndaj një rreziku të tillë?
Nëse do të konfirmohej prania e njerëzve dhe nëse autorët do të ishin në dijeni të këtij rreziku, atëherë pesha e ngjarjeve do të merrte një përmasë edhe më shqetësuese.
Nuk do të bëhej më fjalë thjesht për vandalizëm apo shkatërrim të pronës publike e private, por për rrezikim të mundshëm të jetës së tjetrit – ose për vepra penale edhe më të rënda, në varësi të rrethanave dhe qëllimeve që do të përcaktohen nga hetimi.
Si gazetare me origjinë nga Shqipëria, këto pamje sjellin pashmangshmërisht ndërmend vitin 1997, kur shembja e rendit publik, dhuna dhe përhapja e armëve e zhytën vendin në një krizë dramatike.
Nuk pretendoj se Shqipëria e vitit 2026 ndodhet në një situatë identike me atë të vitit 1997. Megjithatë, disa mekanizma meritojnë të shqyrtohen para se të bëhen të pakontrollueshëm.
Dhe lind një pyetje tjetër: ku ishin forcat e rendit kur u përhapën këto zjarre?
Gazetarja pohon se nuk sheh prani të policisë në zonën që ajo mbulon.
Kjo mungesë e dukshme kërkon një shpjegim.
A lidhet kjo me një tërheqje taktike, mungesë të forcave njerëzore, dështim në komandë apo ndonjë vendim tjetër operacional?
U takon autoriteteve të përgjigjen, ndërsa gazetarëve u takon të zbulojnë faktet.
Nuk mund ta ngatërroj zemërimin legjitim të një populli me veprime që rrezikojnë t’i kthejnë njerëzit në viktima të një dhune të verbër.
– Një popullatë mund të jetë thellësisht e frustruar, e poshtëruar, e varfëruar dhe pa perspektivë.
Ky zemërim meriton të dëgjohet.
Por ai nuk mund të shërbejë si justifikim për t’i vënë flakën një ndërtese ku mund të ketë njerëz.
Dhe mbi të gjitha, duhet të shtrojmë pyetjen, të cilën pamjet e vetme nuk mjaftojnë për ta zgjidhur:
Kush e nxit këtë dhunë?
Kush e organizon atë, nëse është e organizuar?
Kush kërkon, në fund të fundit, të instrumentalizojë zemërimin e vërtetë social për të shkaktuar trazira politike?
Dhe kush do të përfitonte?
Këto janë pyetje që kërkojnë hetim, jo akuza të drejtpërdrejta.
Sepse manipulimi i zemërimit popullor është gjithashtu një formë dhune ndaj vetë popullit.
Ai i kthen kërkesat legjitime të popullit në mjete përballjeje, diskrediton aspiratat e tij demokratike dhe kërcënon sigurinë e atyre që pretendon se mbron.
Liria nuk ndërtohet mbi flakët e një ndërtese ku mund të ketë qenie njerëzore. Dhe asnjë ambicie politike nuk mund ta justifikojë një rrezik të tillë.
Tiranë: a bëhet fjalë për një strategji për të shpërndarë forcat e rendit?
A po shfaqet sërish hija e shkatërrimit të vitit 1997?
Dëshmi të reja të mbledhura në terren ngrenë një pyetje shtesë lidhur me dinamikën e dhunës në Tiranë.
Sipas gazetares shqiptare të pranishme në vendngjarje, disa grupe protestuesish lëvizin midis akseve të ndryshme strategjike të kryeqytetit, veçanërisht te “Zogu i Zi”, në qendër të qytetit dhe në sektorë pranë disa institucioneve publike.
Raportuesja tregon se protestuesit duket se po përsërisin një skenar veprimi të ngjashëm me atë të natës së kaluar, duke i detyruar forcat e rendit të shtojnë lëvizjet e tyre.
Ky vëzhgim meriton vëmendje të veçantë.
“A kemi të bëjmë me një protestë që degjeneron spontanisht, apo me grupe të afta për të zbatuar një strategji të mirëfilltë për shpërndarjen e forcave policore?”
Gazetari raporton gjithashtu për sulme ndaj institucioneve bankare dhe bizneseve, ndërsa disa institucione publike janë vënë nën masa sigurie.
Ai saktëson, megjithatë, se – ndryshe nga informacionet fillestare – protestuesit nuk janë drejtuar drejt zyrave të kadastrës.
Ky dallim është thelbësor.
Sepse një sulm i mundshëm ndaj shërbimeve kadastrale, arkivave të tokës apo institucioneve gjyqësore do të ngrinte një çështje veçanërisht serioze: atë të ruajtjes së dokumenteve publike, kujtesës administrative dhe provave që janë të domosdoshme për sundimin e ligjit.
Por, në këtë fazë, nuk ka asnjë tregues se shkatërrimi i këtyre arkivave është një nga qëllimet e protestuesve.
– Arkivat publike përbëjnë një kujtesë institucionale që duhet mbrojtur.
Si gazetar që i kam përjetuar trazirat politike në Shqipëri gjatë viteve ’90, nuk mund t’i shoh këto skena pa më kujtuar krizën e vitit 1997.
Në atë kohë, shembja e autoritetit publik, sulmet ndaj institucioneve dhe çorganizimi administrativ e kishin tronditur thellë vendin.
Shkatërrimi ose zhdukja e dokumenteve publike, kur ndodh në kohë krize, mund të ketë pasoja afatgjata, si:
humbja e provave,
vështirësi në përcaktimin e të drejtave të pronësisë,
dobësimi i hetimeve gjyqësore dhe
pamundësia për të rikrijuar detyrime të caktuara.
Arkivat kadastrale, gjyqësore dhe administrative nuk janë thjesht letra.
Ato përbëjnë kujtesën ligjore të një shteti dhe garancinë për të drejtat e qytetarëve të tij.
Kjo është arsyeja pse çdo kërcënim që synon këto institucione duhet marrë seriozisht.
Megjithatë, do të ishte e parakohshme t’i atribuohej dhunës aktuale një qëllim i organizuar për të fshirë gjurmët e korrupsionit apo kriminalitetit, pa pasur prova materiale që vërtetojnë një synim të tillë.
– A mund të shndërrohet zemërimi popullor në një instrument destabilizimi?
Gazetari raporton gjithashtu për sulme ndaj institucioneve bankare dhe bizneseve, ndërsa disa institucione publike janë vënë nën masa sigurie.
Ai saktëson, megjithatë, se – ndryshe nga informacionet fillestare – protestuesit nuk janë drejtuar drejt zyrave të kadastrës.
Ky dallim është thelbësor.
Sepse një sulm i mundshëm ndaj shërbimeve kadastrale, arkivave të tokës apo institucioneve gjyqësore do të ngrinte një çështje veçanërisht serioze: atë të ruajtjes së dokumenteve publike, kujtesës administrative dhe provave që janë të domosdoshme për sundimin e ligjit.
Por, në këtë fazë, nuk ka asnjë tregues se shkatërrimi i këtyre arkivave është një nga qëllimet e protestuesve.
– Arkivat publike përbëjnë një kujtesë institucionale që duhet mbrojtur.
Si gazetar që i kam përjetuar trazirat politike në Shqipëri gjatë viteve ’90, nuk mund t’i shoh këto skena pa më kujtuar krizën e vitit 1997.
Në atë kohë, shembja e autoritetit publik, sulmet ndaj institucioneve dhe çorganizimi administrativ e kishin tronditur thellë vendin.
Shkatërrimi ose zhdukja e dokumenteve publike, kur ndodh në kohë krize, mund të ketë pasoja afatgjata, si:
humbja e provave,
vështirësi në përcaktimin e të drejtave të pronësisë,
dobësimi i hetimeve gjyqësore dhe
pamundësia për të rikrijuar detyrime të caktuara.
Arkivat kadastrale, gjyqësore dhe administrative nuk janë thjesht letra.
Ato përbëjnë kujtesën ligjore të një shteti dhe garancinë për të drejtat e qytetarëve të tij.
Kjo është arsyeja pse çdo kërcënim që synon këto institucione duhet marrë seriozisht.
Megjithatë, do të ishte e parakohshme t’i atribuohej dhunës aktuale një qëllim i organizuar për të fshirë gjurmët e korrupsionit apo kriminalitetit, pa pasur prova materiale që vërtetojnë një synim të tillë.
– A mund të shndërrohet zemërimi popullor në një instrument destabilizimi?
Ajo që më shqetëson më shumë është përsëritja e metodave të caktuara të konfrontimit politik.
Grupet lëvizin, forcat e rendit përpiqen t’i frenojnë ato; institucionet mbrohen, ndërsa sektorë të tjerë pësojnë shkatërrime.
Gazetarët në terren shpjegojnë se forcat policore nuk kanë mundësi t’i sigurojnë të gjitha ndërtesat në fjalë njëkohësisht.
Prandaj, duhet hetuar nëse kjo shpërndarje vjen si pasojë e nismave të pavarura, e një koordinimi mes grupeve të caktuara, apo e një strategjie më të gjerë politike.
Historia shqiptare na detyron ta shtrojmë këtë pyetje.
Në vitet 1996 dhe 1997, polarizimi politik, kriza ekonomike dhe kolapsi institucional e çuan vendin drejt një katastrofe, pasojat e së cilës u ndien për vite me radhë.
Sot, ndërsa Shqipëria hap një kapitull të ri në negociatat me Bashkimin Evropian, dhuna rrezikon të krijojë jashtë vendit imazhin e një shteti që nuk është në gjendje të garantojë plotësisht sigurinë e institucioneve të veta.
– Kush mund të përfitojë nga ky imazh paqëndrueshmërie?
Forcat politike që kundërshtojnë qeverinë?
Interesa të caktuara ekonomike, të cilat ndihen të kërcënuara nga reformat evropiane?
Aktorë që kërkojnë të diskreditojnë lëvizjen popullore?
Apo interesa të ndryshme që po shfrytëzojnë të njëjtën krizë?
Do të ishte e papërgjegjshme të hidheshin akuza pa pasur prova.
Por, do të ishte gjithashtu në kundërshtim me misionin e gazetarisë të mos shqyrtohen këto hipoteza.
Kur institucionet bëhen të cenueshme, policia shqiptare përballet me kufizimet e veta.
Dëshmitë e reja të gazetarëve që ndodhen në Tiranë shtrojnë një pyetje thelbësore: a i ka shteti shqiptar mjetet e nevojshme për të mbrojtur institucionet e veta përballë shtimit të dhunës urbane?
Sipas gazetarëve, disa ndërtesa institucionale kanë pasur masa të shtuara sigurie, veçanërisht Bashkia e Tiranës, selia e Partisë Socialiste dhe Ministria e Brendshme.
Megjithatë, gazetarët vërejnë gjithashtu se forcat policore, për shkak të numrit të kufizuar të efektivëve, nuk mund të jenë të pranishme vazhdimisht para çdo institucioni.
Ky shpjegim operacional nuk mjafton për ta mbyllur debatin.
Kur një kryeqytet përjeton dy ditë radhazi dhunë, zjarrvënie dhe lëvizje të grupeve të protestuesve, çështja e parashikimit bëhet po aq e rëndësishme sa ajo e ndërhyrjes.
A i kishin identifikuar autoritetet rreziqet?
A ishin planifikuar përforcime?
A ishte konsultuar selia rajonale e policisë?
A ekzistonte një mekanizëm kombëtar për t’iu përgjigjur një shtimi të njëkohshëm të sulmeve?
Sepse misioni i shtetit nuk është vetëm të reagojë kur digjen ndërtesa. Ai konsiston gjithashtu në parandalimin e dhunës dhe mbrojtjen e individëve, institucioneve dhe lirive publike.
Një informacion veçanërisht shqetësues u përmend gjatë raportimit: një sulm i mundshëm me zjarrvënie ndaj një komisariati policie në Tiranë.
Gazetari sqaroi menjëherë se ky informacion nuk ishte konfirmuar ende.
Prandaj, do të ishte e parakohshme të pohohej se komisariati është vërtet i djegur.
Por, nëse një sulm i tillë do të konfirmohej, do të lindte një pyetje tjetër: si i mbrojnë forcat e sigurisë objektet e tyre, kur disa zona të kryeqytetit përballen njëkohësisht me dhunë?
– Kujtimi i vitit 1997, kur dobësimi i shtetit u shndërrua në një rrezik kombëtar.
Për ata që i kanë përjetuar ngjarjet e viteve 1996 dhe 1997 në Shqipëri, këto çështje nuk janë abstrakte.
Historia na ka treguar se deri ku mund të çojë degradimi i autoritetit publik, duke shkaktuar një krizë politike dhe sociale.
Kur institucionet bëhen të cenueshme, kur policia humbet aftësinë për të ndërhyrë dhe kur popullsia pushon së besuari te mbrojtja nga shteti, rreziku nuk kufizohet më vetëm te shkatërrimi material.
Është besimi te rendi demokratik ai që kërcënohet.
Nuk pretendoj se Shqipëria e vitit 2026 ndodhet në të njëjtat rrethana si në vitin 1997.
Por unë refuzoj të marr si të mirëqena skena që vënë drejtpërdrejt në dyshim aftësinë e institucioneve për të përmbushur misionet e tyre kryesore.
Një shtet demokratik duhet të jetë mjaftueshëm i fortë për të mbrojtur qytetarët e tij dhe mjaftueshëm përgjegjës për të mos e kthyer kurrë atë forcë në një instrument shtypjeje.
Nëse forca policore në Tiranë është e pamjaftueshme, duhet të merret në konsideratë çështja e forcimit të pajisjes nga njësitë e disponueshme në rajone të tjera.
Nëse shkeljet tejkalojnë aftësitë e zakonshme të autoriteteve, institucionet kompetente duhet të vlerësojnë masat shtesë të mundshme ligjërisht, në përputhje me Kushtetutën e Shqipërisë, liritë themelore dhe parimin e proporcionalitetit.
Shpallja e gjendjes së jashtëzakonshme nuk mund të jetë një përgjigje automatike ndaj demonstratave, madje edhe atyre të dhunshme. Mund të merret në konsideratë vetëm nëse plotësohen kushtet kushtetuese dhe masat e zakonshme rezultojnë të pamjaftueshme.
Në mënyrë të ngjashme, çdo bashkëpunim i mundshëm me partnerët evropianë ose shtetet fqinje duhet të respektojë sovranitetin shqiptar dhe kornizat ligjore në fuqi.
– Përgjegjësia politike fillon para katastrofës.
Ajo që më shqetëson sot është mundësia e të parit të një mekanizmi historik të përsëritur, pra një krizë politike që përkeqësohet, institucione që bëhen të cenueshme, një popullsi që humbet besimin dhe një klasë politike që e kthen çdo ngjarje në një përballje partiake.
Megjithatë, Shqipëria nuk mund të përballojë një krizë të re institucionale në të njëjtën kohë që ndjek integrimin e saj evropian. Ursula von der Leyen Kaja Kallas Roberta Metsola Emmanuel Macron Friedrich Merz Alain Berset
Autoritetet duhet të shpjegojnë zgjedhjet e tyre operative.
Organizatorët e demonstratave duhet të jenë përgjegjës për vendimet e tyre, në masën e përgjegjësive të tyre të përcaktuara.
Autorët e zjarrvënies dhe dhunës duhet të identifikohen në përputhje me garancitë gjyqësore.
Dhe gazetarët duhet të jenë në gjendje të dokumentojnë ngjarjet lirisht, pa kërcënime ose dhunë.
Forca e vërtetë e një shteti matet jo vetëm nga numri i oficerëve të policisë të vendosur, por edhe nga aftësia e tij për të parashikuar rreziqet, për të mbrojtur liritë dhe për të parandaluar që një krizë politike të shndërrohet në një katastrofë kombëtare.
Shqipëria e përjetoi këtë katastrofë në vitin 1997.
Nuk duhet të presë që një krizë e re të dalë jashtë kontrollit për të nxjerrë mësimet e historisë së saj.
– Një polici e mobilizuar në shkallë kombëtare, por një siguri që mbetet për t’u garantuar.
Një element i ri i raportit plotëson këtë analizë.
Sipas informacionit të raportuar nga gazetarët shqiptarë në terren, e gjithë Policia e Shtetit do të ishte vënë në gatishmëri të përforcuar që nga mesdita, duke përfshirë drejtoritë rajonale dhe strukturat e ndryshme policore në vend.
Reporteri përmend gjithashtu forcat speciale dhe mundësinë e mobilizimit të përforcimeve për të mbështetur njësitë e ngarkuara me ruajtjen e rendit në Tiranë.
Ky specifikim është i rëndësishëm.
Ai tregon se autoritetet nuk do ta kufizonin reagimin e tyre vetëm tek oficerët e vetëm që zakonisht janë të pranishëm në kryeqytet.
Por nuk u përgjigjet plotësisht pyetjeve në lidhje me efektivitetin, shpërndarjen dhe parashikimin e këtij mobilizimi, duke përfshirë edhe njohuritë se si të menaxhohet konflikti.
Gazetari përshkruan një dilemë, kështu që mbrojtja e secilit prej institucioneve të ekspozuara do të kërkonte një numër të konsiderueshëm oficerësh policie, me rrezikun e reduktimit të personelit të disponueshëm për të siguruar tubimet dhe për të mbrojtur vetë protestuesit.
Sepse siguria e një demonstrate nuk ka të bëjë vetëm me institucionet e kërcënuara. Ajo vlen edhe për qytetarët që ushtrojnë në mënyrë paqësore të drejtën e tyre për të protestuar.
Një polici e mobilizuar duhet të jetë në gjendje të mbrojë njëkohësisht popullsinë, protestuesit paqësorë, gazetarët, bizneset, infrastrukturën dhe institucionet publike.
Pastaj shtrohet pyetja e përgatitjes strategjike dhe koordinimit të burimeve të disponueshme.
A i parashikuan autoritetet lëvizjet e disa grupeve?
A u vendosën përforcime mjaftueshëm herët?
A u identifikuan vende veçanërisht të ndjeshme?
Çfarë masash mbrojtëse janë siguruar për të parandaluar një përshkallëzim?
U takon krerëve të institucioneve shqiptare të përgjigjen saktësisht.
Raporti më në fund evokon një situatë për një moment më të qetë në zonën e Rrugës së Durrësit, pavarësisht pranisë së mbeturinave dhe mobiljeve urbane të dëmtuara.
Gazetarët bëjnë gjithashtu të ditur synimin e tyre për të verifikuar informacionin lidhur me Komisariatin nr. 2 të Tiranës.
Një informacion i tillë nuk mund të konsiderohet i konfirmuar pa u verifikuar më parë.
Ashpërsia e një krize nuk e shfajëson kurrë gazetarinë nga detyra për të bërë dallimin midis asaj që vëzhgohet, asaj që raportohet dhe asaj që mbetet ende për t’u vërtetuar.
– Evropa duhet t’i kuptojë mekanizmat e krizës shqiptare.
Shqipëria nuk duhet të reduktohet vetëm në imazhe zjarresh, barrikadash dhe dhune urbane; ajo duhet parë edhe si një institucion shpirtëror që përcakton konceptin e “mëmëdheut” për një shumicë etnike në Ballkanin Perëndimor.
Pas këtyre zhvillimeve qëndron një shoqëri e përshkuar nga frustrime legjitime, por edhe nga trashëgimi politike, marrëdhënie pushteti dhe mekanizma institucionalë që meritojnë një analizë të thelluar.
Bashkimi Evropian duhet të shqyrtojë përgjegjësitë e autoriteteve në ruajtjen e rendit, dhunën ndaj gazetarëve, sulmet ndaj lirive publike, si dhe strategjitë e mundshme për instrumentalizimin e demonstratave.
Gjithashtu, duhet bërë dallimi midis kërkesave demokratike të popullatës dhe akteve të kryera nga grupe të dhunshme.
Sepse pyetja thelbësore nuk është vetëm se kush po i vë zjarrin Tiranës, por kush mund të ketë interes që Shqipëria të shfaqet e paaftë për të vazhduar transformimin e saj evropian në mënyrë të qetë.
Një hipotezë e tillë mund të shndërrohet në përfundim vetëm pas një hetimi rigoroz.
Shqipëria ka paguar tashmë një çmim të konsiderueshëm për krizat e saj politike.
Ajo nuk duhet të dënohet që t’i përjetojë sërish, në mënyrë periodike, të njëjtat përplasje, e as të sakrifikojë një brez të ri për interesat e atyre që kërkojnë të mbajnë apo të marrin pushtetin.
– Paradoksi i ruajtjes së rendit: nga njëra anë represioni, nga ana tjetër mungesa e forcave të rendit.
Më 14 tetor, delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri shprehu shqetësimin e tij lidhur me përshkallëzimin e dhunës. Në veçanti, ai kërkoi që pretendimet për përdorim të tepruar të forcës ndaj protestuesve dhe gazetarëve të hetohen me përparësi.
Pra, jemi përballë dy situatave që duken kontradiktore.
Nga njëra anë, ka pretendime për dhunë joproporcionale nga ana e policisë.
Nga ana tjetër, dëshmitë flasin për mungesë të forcave të rendit në zonat ku ndodhin zjarret dhe shkatërrimet.
Ky paradoks duhet të dokumentohet.
Shteti ka një detyrim të dyfishtë: të garantojë lirinë e shprehjes dhe të mbrojë popullatën, pronën, si dhe njerëzit që janë të ekspozuar ndaj dhunës.
Përpjesëtueshmëria e ndërhyrjes policore dhe parandalimi i dhunës nuk janë qëllime që përjashtojnë njëri-tjetrin. Ato përbëjnë dy përgjegjësi plotësuese.
Shqipëria nuk mund të lejojë as represionin arbitrar, e as lënien e hapësirës publike në dorë të grupeve të dhunshme.
– Maji dhe tetori i vitit 2026: një rastësi politike që meriton të hetohet.
Si gazetar nga Shqipëria dhe vëzhgues i evolucionit të saj politik që nga rënia e regjimit komunist, më bën përshtypje një kronologji e caktuar ngjarjesh.
Më 26 maj 2026, një konferencë për anëtarësimin në Bruksel konfirmoi se Shqipëria kishte përmbushur kriteret e ndërmjetme në fushën e sundimit të ligjit.
Gjatë kësaj periudhe, lëvizja e “flamingove rozë” – e lidhur fillimisht me kundërshtimin ndaj një projekti turistik në bregdetin shqiptar – u bë pjesë e një mobilizimi më të gjerë politik.
Më 13 tetor, Edi Rama mori pjesë në një tjetër konferencë për anëtarësimin, këtë herë në Luksemburg. Bashkimi Evropian dhe Shqipëria njoftuan mbylljen e përkohshme të Kapitullit 20, që ka të bëjë me politikën e biznesit dhe atë industriale.
Në të njëjtën kohë, Tirana po përjetonte një përshkallëzim të ri të dhunës.
Fakti që këto ngjarje ndodhën në të njëjtën kohë nuk dëshmon ndonjë koordinim, por kërkon një shqyrtim gazetaresk.
Pse përshkallëzimi i polemikave politike ndodh pikërisht në momentin kur Shqipëria po hyn në një fazë të re të integrimit të saj evropian?
Do të ishte e pamatur të nxirrej përfundimi se bëhet fjalë për një operacion të organizuar kundër anëtarësimit. Po aq e pamatur do të ishte edhe të përjashtohej mundësia e një instrumentalizimi politik, pa i shqyrtuar më parë faktet.
– Kush mund të ketë interes ta paraqesë Shqipërinë si një vend të pamenaxhueshëm?
Kjo çështje shkon përtej rivalitetit mes Partisë Socialiste të Edi Ramës dhe Partisë Demokratike të Sali Berishës – dy figura që kanë qenë të pranishme në skenën politike për 36 vjet.
Një parti në opozitë, natyrisht, mund të përpiqet të përfitojë nga një situatë e tillë.
Po ashtu, autoritetet mund t’i shfrytëzojnë politikisht trazirat për të diskredituar një lëvizje legjitime, edhe pa pasur prova se ato vetë i kanë nxitur ato trazira.
Prandaj, është e nevojshme të bëhet dallimi mes organizatorëve të protestave, pjesëmarrësve paqësorë, autorëve të dhunës dhe aktorëve politikë që përpiqen t’i shfrytëzojnë këto ngjarje për qëllimet e tyre.
Por një hipotezë tjetër meriton të shqyrtohet: ajo që ka të bëjë me interesat ekonomike dhe politike, të cilat mund t’i zbusin transformimet e kërkuara nga integrimi evropian.
Anëtarësimi në Bashkimin Evropian nënkupton forcimin e mekanizmave të kontrollit, transparencës, konkurrencës, luftës kundër krimit të organizuar dhe mbrojtjes së sundimit të ligjit.
Këto detyrime mund të kërcënojnë rrjetet e ndikimit që janë mësuar me mungesën e transparencës, klientelizmin apo pandëshkueshmërinë.
Kjo nuk do të thotë se këto rrjete janë ato që i udhëheqin protestat.
Kjo, nga ana tjetër, ngre një pyetje thelbësore.
A janë vërtet të gatshëm të pranojnë rregullat e Evropës të gjithë ata që deklarojnë se e duan Shqipërinë në Evropë?
– “Rama, jep dorëheqjen!” Po pastaj? Kurthi i rotacionit pa transformim.
Një kërkesë mbizotëron – sipas dëshmive dhe informacioneve të ndryshme që kam mbledhur nga kolegë dhe qytetarë shqiptarë – e ajo është kërkesa për dorëheqjen e Edi Ramës.
Kjo kërkesë politike është legjitime në një demokraci. Një popull ka të drejtë t’i vërë në pikëpyetje udhëheqësit e tij, të kërkojë largimin e tyre dhe të kërkojë zgjedhje të reja.
Por një pyetje tjetër, shumë më e thellë, meriton të shtrohet.
Le të supozojmë se Edi Rama jep dorëheqjen. Çfarë do të ndodhë të nesërmen?
A do të hyjë Shqipëria në një epokë të re demokratike?
A do të zhduken mekanizmat e korrupsionit?
A do të bëhet sistemi gjyqësor i pavarur menjëherë?
A do të ndalojnë të rinjtë së larguari nga vendi i tyre?
A do t’u nënshtrohen më në fund institucionet një llogaridhënieje të vërtetë?
Apo thjesht do të jemi dëshmitarë të një rotacioni të ri të të njëjtave forca politike?
Historia e fundit e Shqipërisë duhet të na nxisë të reflektojmë.
Në vitin 1997, kundërshtimi ndaj pushtetit të Sali Berishës u shndërrua në një krizë dramatike, e cila kulmoi me largimin e tij nga posti i Presidentit.
Në vitin 2005, Fatos Nano u largua nga qeveria pas fitores zgjedhore të Partisë Demokratike.
Në vitin 2013, Sali Berisha e “humbi” pushtetin në favor të Edi Ramës.
Dhe në vitin 2026, dorëheqja e Edi Ramës paraqitet, nga disa kundërshtarë, si një kusht thelbësor për ndryshim.
Rrethanat e këtyre ngjarjeve janë të ndryshme. Zgjedhjet e viteve 2005 dhe 2013 nuk mund të barazohen me kolapsin institucional të vitit 1997.
Por, sekuenca e tyre shtron një pyetje thelbësore politike.
– A e ka ndryshuar vërtet Shqipëria sistemin e saj, apo e ka kufizuar ndryshimin, tepër shpesh, vetëm në ndërrimin e drejtuesve?
Alternanca politike është një mekanizëm normal i demokracisë. Ajo bëhet e pamjaftueshme kur praktikat e ushtrimit të pushtetit, rrjetet klienteliste dhe dështimet institucionale vazhdojnë të jenë të pranishme nga një qeveri në tjetrën.
Demokracia nuk fillon e mbaron me një Kryeministër.
Ajo mbështetet në vazhdimësinë e sundimit të ligjit, mbrojtjen e qytetarëve, pavarësinë e gjyqësorit, llogaridhënien e institucioneve dhe aftësinë për të ushtruar kontroll mbi ata që qeverisin.
Nëse çdo krizë politike çon vetëm në zëvendësimin e një figure me një tjetër, pa transformuar strukturat që kanë prodhuar padrejtësitë, shoqëria rrezikon të përballet sërish me të njëjtat probleme pas pak vitesh.
Ndryshimi i fytyrave në pushtet nuk nënkupton domosdoshmërisht ndryshimin e mekanizmave të pushtetit.
Është pikërisht ky konfuzion ai që kërcënon të ardhmen demokratike të Shqipërisë.
– A mund të shndërrohet zemërimi i një populli në kapital politik për ata që pretendojnë se do ta çlirojnë atë?
Më shqetëson thellë lehtësia me të cilën zemërimi shoqëror mund të kanalizohet drejt një qëllimi të vetëm politik.
Zemërimi i qytetarëve mund të jetë plotësisht i justifikuar.
Ai mund të burojë nga papunësia, pabarazia, largimi i të rinjve, mungesa e perspektivës, korrupsioni apo ndjesia e padrejtësisë.
Por, kur të gjitha këto kërkesa reduktohen në një urdhër të vetëm – largimin e një lideri – atëherë çështja e gjetjes së zgjidhjeve shpesh zhduket nga debati.
Kush propozon reforma të vërteta institucionale?
Kush shpjegon se si mund të garantohet pavarësia e gjyqësorit?
Kush propozon vendosjen e kontrollit mbi financimin e politikës, prokurimet publike, pasuritë dhe rrjetet ekonomike?
Kush paraqet një projekt real që do t’u mundësonte të rinjve shqiptarë të ndërtojnë të ardhmen e tyre në vendin e tyre?
Dhe kush pranon t’u nënshtrojë praktikat e veta të njëjtave kërkesa që u imponon kundërshtarëve të tij?
Llogaridhënia demokratike nuk mund të zëvendësohet nga një varg mobilizimesh, i vetmi rezultat i të cilave do të ishte marrja e pushtetit.
Gjithashtu, shtroj pyetje lidhur me trashëgiminë e diktaturës dhe të tranzicionit pas-komunist.
Një shoqëri, e privuar për një kohë të gjatë nga pluralizmi, liria e fjalës dhe edukimi për gjykim demokratik, duhet të jetë në gjendje të rindërtojë një kulturë qytetare të bazuar në autonominë e gjykimit dhe në aftësinë për të vënë gjërat në dyshim.
Ky rindërtim është një përgjegjësi kolektive. Ai përfshin institucionet, partitë politike, arsimin, median dhe qytetarët.
Kjo nuk do të thotë se një popull është i paaftë për liri. Do të thotë se liria duhet të shoqërohet nga kushte reale që mundësojnë ushtrimin e saj.
Një popull që mëson vetëm të rrëzojë sundimtarët e tij, pa qenë në gjendje të ushtrojë kontroll të qëndrueshëm mbi pasardhësit e tyre, rrezikon që zemërimi i tij të shndërrohet në një mjet për forma të reja dominimi.
Kjo është arsyeja pse unë mbroj një transformim që shkon përtej betejës midis Partisë Socialiste dhe Partisë Demokratike.
Shqipëria ka nevojë për një kulturë politike të bazuar te gjykimi i kthjellët, llogaridhënia, mendimi kritik dhe aftësia për të vënë gjërat në dyshim.
Ajo ka nevojë për një shoqëri që nuk është më e dënuar të mbijetojë përmes krizave të njëpasnjëshme, por që është e aftë të parandalojë përsëritjen e tyre.
– “Të qoftë hallall qumështi i nënës” (Enkelejd Alibeaj, ish-Ministër i Drejtësisë në qeverinë Berisha) – një shprehje që përdoret kur ligjërimi politik rrezikon të legjitimojë dhunën.
Këto janë deklarata politike të cilat, në një klimë tensioni, meritojnë shumë më tepër sesa një koment të thjeshtë.
Më 13 tetor 2026, në emisionin “NOW with Erla Mëhilli” të transmetuar në Euronews Albania, Enkelejd Alibeaj – ish-Ministër i Drejtësisë në qeverinë e Sali Berishës – komentoi pamjet e një protestuesi të ri, i cili përballej me disa oficerë policie në rrugët e Tiranës. Për këtë të ri, i cili thuhet se u ka bërë rezistencë fizike gjashtë efektivëve të policisë, Alibeaj përdori një shprehje shqipe veçanërisht domethënëse: “Hallall këtyre djemve”.
Artikulli kushtuar këtij ndërhyrjeje u botua me një titull që merrte si bazë formulën “Hallall qumështi i nënës” – një uratë popullore që, tradicionalisht, shpreh admirim, miratim dhe mirënjohje për guximin ose veprimet e dikujt.
Por për çfarë lloj guximi po flasim këtu?
A bëhet fjalë për atë që konsiston në mbrojtjen paqësore të të drejtave të dikujt?
Atë që i lejon një të riu të përballet me padrejtësinë, t’i kërkojë llogari institucioneve dhe të refuzojë korrupsionin?
Apo atë që shfaqet përmes një përballjeje fizike me punonjësit e policisë?
Dallimi është thelbësor.
Alibeaj shpjegoi më tej se, pas pajisjeve mbrojtëse të policëve, ky i ri do të kishte parë fytyrën e Edi Ramës.
Ky interpretim meriton të mendohet më thellë.
Që kur policia bëhet, në mënyrë simbolike, fytyra e liderëve politikë që ne kundërshtojmë? Dhe çfarë pasojash mund të ketë ky ngatërrim konceptesh kur shprehet publikisht nga një ish-Ministër i Drejtësisë?
Një punonjës policie nuk duhet parë si mishërimi personal i një Kryeministri.
Ai ushtron një detyrë publike që i nënshtrohet ligjit. Veprimet e tij mund të vihen nën lupë, të kritikohen dhe të sanksionohen kur janë të paligjshme ose joproporcionale.
Por, kundërshtimi legjitim ndaj qeverisë nuk e shndërron automatikisht çdo përfaqësues të shtetit në një kundërshtar politik.
Këtu nuk bëhet fjalë për të akuzuar Enkelejd Alibeajn se ka organizuar apo urdhëruar dhunë. Asgjë në këtë deklaratë nuk na lejon të arrijmë në një përfundim të tillë, edhe pse konteksti në Shqipëri na bën të mendojmë ndryshe.
Bëhet fjalë për përgjegjësinë e një figure politike që i njeh institucionet, detyrimet e policisë, parimet e shtetit të së drejtës dhe pasojat e mundshme të radikalizimit të një proteste.
Fjala e një ish-Ministri të Drejtësisë nuk mund të trajtohet si fjala e një vëzhgëtori të thjeshtë. Ajo mbart një përgjegjësi të veçantë, si institucionale ashtu edhe morale.
– Të kuptosh dëshpërimin e një të riu, nuk do të thotë të miratosh veprimet e tij.
Alibeaj përmendi gjithashtu dëshpërimin e protestuesit të ri për të shpjeguar forcën me të cilën ai është përballur me policinë.
Termi “i dëshpëruar” meriton gjithë vëmendjen tonë.
Ai i referohet një personi të dëshpëruar, të mbingarkuar, që nuk sheh asnjë zgjidhje.
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi politik dhe social.
Çfarë bën një shoqëri kur një pjesë e rinisë së saj nuk sheh më asnjë të ardhme?
Çfarë bëjnë qeveritë e njëpasnjëshme kur qytetarët shprehin frustrimet e tyre në përballje?
Çfarë kanë bërë udhëheqësit politikë që ushtruan pushtet gjatë tridhjetë e pesë viteve të tranzicionit për të rindërtuar besimin, për të zhvilluar të menduarit kritik dhe për të parandaluar transmetimin e dhunës?
Shqipëria mbart trashëgiminë e disa periudhave të vështira historike, duke përfshirë sundimin osman, diktaturën komuniste dhe krizat e tranzicionit demokratik.
Këto trashëgimi nuk lejojnë të diagnostikohet një popull i tërë si i sëmurë psikologjikisht, as të pretendohet se shqiptarët do të ishin natyrshëm të dhunshëm ose të paaftë për të dalluar.
Përkundrazi, ato ngrenë një pyetje në lidhje me pasojat sociale dhe ndërgjeneracionale të dhunës politike, persekutimit, privimit të lirisë dhe mungesës së besimit institucional.
Një shoqëri që ka mësuar prej kohësh të mbijetojë në frikë duhet të jetë në gjendje të mësojë të ushtrojë lirinë e saj pa riprodhuar mekanizmat e dominimit që ka vuajtur.
Kjo kërkon edukim qytetar, trajnim për dallues, pajisje mbështetëse psikosociale të arritshme dhe institucione të afta për të akomoduar frustrimet para se ato të shndërrohen në dhunë.
Por kjo nënkupton gjithashtu një përgjegjësi themelore të klasës politike.
Është kontradiktore të pranosh publikisht dëshpërimin e një të riu, ndërkohë që sugjeron se dhuna policore mund të bëhet një shprehje e admirueshme e atij dëshpërimi.
Të kuptuarit e shkaqeve shoqërore të një sjelljeje nuk do të thotë domosdoshmërisht justifikimi i asaj sjelljeje.
Dhe dënimi i dhunës së kryer kundër policisë nuk do të thotë justifikimi i asaj që mund të kryhet nga policia kundër protestuesve.
Sundimi i ligjit nuk mbron një kamp kundër një tjetri. Ai mbron të drejtat e të gjithëve dhe kërkon përgjegjësi nga të gjithë.
– Nga viti 1996 deri në vitin 2026, të njëjtët udhëheqës, të njëjtat përballje, por çfarë mësimi demokratik?
Një deklaratë tjetër vjen për të përforcuar pyetjen time historike.
Më 13 tetor 2026, vetë deputeti socialist Erion Braçe i solli skenat e vëzhguara në Tiranë më afër atyre që ai thotë se i ka njohur që nga viti 1996.
Ky krahasim është veçanërisht zbulues.
Kanë kaluar tridhjetë vjet.
Shqipëria ka kaluar nëpër qeveri të ndryshme, ndryshime të shumta, reforma institucionale dhe një proces të vazhdueshëm afrimi me Bashkimin Evropian.
Megjithatë, debati publik kthehet rregullisht te të njëjtat përballje: pushteti kundër opozitës, policia kundër protestuesve, legjitimiteti i zemërimit kundër atij të ndërhyrjes shtetërore.
Në vitin 1996, Berisha ishte në pushtet ndërsa krahu i Erion Braçes ishte në opozitë; sot, në vitin 2026, ndodh e kundërta – një rotacion i përhershëm që është përsëritur gjatë këtyre 30 viteve.
Dhe kur vetë politikëbërësit e pranojnë se këto skena përsëriten, lind një pyetje.
Pse, pas tridhjetë vitesh tranzicion demokratik, klasa politike shqiptare ka dështuar të ndërtojë një kulturë të qëndrueshme të parandalimit të krizave, të përgjegjësisë qytetare dhe të zgjidhjes paqësore të konflikteve?
Nuk mjafton që dhuna të shpjegohet thjesht përmes zemërimit të një të riu.
Duhet të analizojmë rrethanat që e krijojnë këtë zemërim, aktorët që mund të përpiqen ta shfrytëzojnë atë, si dhe reagimet institucionale që mund ta kishin parandaluar përshkallëzimin e situatës.
Përgjegjësia politike nuk fillon në momentin kur lëndohet një polic, goditet një protestues apo merr flakë një ndërtesë.
Ajo fillon shumë më herët.
Fillon te arsimi, te drejtësia, te qasja në tregun e punës, te respekti për qytetarët, te transparenca e institucioneve dhe te refuzimi për ta shndërruar çdo mospajtim politik në një përballje mes armiqsh.
– Përgjegjësia e vërtetë, pra, qëndron në mosshndërrimin e dëshpërimit në një armë politike.
Ajo që më shqetëson thellësisht – si gazetar që i kam përjetuar trazirat në Shqipëri gjatë viteve ’90 – është rreziku që një zemërim i vërtetë shoqëror të shndërrohet në një mjet mobilizimi në shërbim të interesave politike.
Pyes veten nëse disa zyrtarë janë plotësisht të vetëdijshëm për frustrimet e të rinjve dhe nëse i përdorin ato më tepër për të marrë pushtetin sesa për të gjetur zgjidhje.
A mund të tregojë kjo një lloj koordinimi mes forcave të ndryshme politike, apo ndoshta një skenar të përbashkët për destabilizim?
Kjo kërkon të shohim përtej sloganeve dhe përkatësive partiake.
Sepse një shoqëri nuk mund ta ndërtojë demokracinë e saj duke lartësuar, herë forcën e protestuesve e herë atë të policisë, në varësi të krahut politik të cilit i përket. Dhuna duhet të shqyrtohet sipas të njëjtave parime, pavarësisht nëse ajo vjen nga qytetarët apo nga përfaqësuesit e shtetit.
Ushtrimi i pushtetit imponon përgjegjësi.
Pushtimi i pushtetit imponon edhe dikë.
Dëshpërimi i një të riu nuk duhet të bëhet një burim politik i rinovueshëm.
Nëse udhëheqësit shqiptarë e dinë se të rinjtë janë të dëshpëruar, detyra e tyre nuk është thjesht të komentojnë mbi zemërimin e tyre.
Detyra e tyre është t’u përgjigjen arsyeve që e prodhojnë atë.
Dhe nëse qeveritë e njëpasnjëshme kanë dështuar të ndërtojnë këtë përgjigje, u takon qytetarëve të kërkojnë vetëm një rotacion të ri të të njëjtëve aktorë politikë.
Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për një rotacion të ri.
Ajo ka nevojë për një marrëdhënie të re midis qytetarit, institucioneve dhe pushtetit.
Kalimi nga një shoqëri mbijetese në një shoqëri të rezistencës demokratike fillon pikërisht kur frustrimi pushon së shfrytëzuari si një instrument i pushtimit politik dhe bëhet pika fillestare e përgjegjësisë kolektive.
Demokracia nuk ndërtohet as në glorifikimin e konfrontimeve dhe as në shtypjen e zemërimit.
Ajo ndërtohet në aftësinë për ta transformuar atë zemërim në aftësi dalluese, angazhim qytetar, drejtësi dhe ndryshim të qëndrueshëm institucional.
– Frikësimi i Evropës është një hipotezë gjeostrategjike për t’u marrë në konsideratë.
Rritja e dhunës vjen në një kohë veçanërisht të ndjeshme në negociatat e pranimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.
Kjo rastësi më bën të bëj një pyetje që e konsideroj qendrore.
A mund t’u shërbejë paqëndrueshmëria politike në Shqipëri interesave të disa aktorëve që kanë frikë nga pasojat e integrimit të vërtetë evropian?
Një Shqipëri e perceptuar si e paqëndrueshme në mënyrë të qëndrueshme mund të nxisë ankthet e opinioneve publike evropiane.
Imazhet e zjarrvënies, sulmeve ndaj institucioneve dhe konfrontimeve të dhunshme rrezikojnë të përforcojnë argumentet e atyre që besojnë se vendi nuk është mjaftueshëm i përgatitur për t’u bashkuar me Unionin.
Por këto imazhe nuk mund të shërbejnë për të përcaktuar një popull të tërë.
Qytetarët shqiptarë nuk duhet të asimilohen kolektivisht në dhunën e kryer nga grupe të caktuara.
Krimi i organizuar, trafikimi i drogës dhe pastrimi i parave duhet të luftohen nga institucione efektive dhe bashkëpunim ndërkombëtar i forcuar, jo duke stigmatizuar një popullsi ose diasporën e saj.
Megjithatë, mbetet thelbësore të pyesim për interesat ekonomike dhe politike që ka të ngjarë të kërcënohen nga reformat evropiane.
Integrimi efektiv i Shqipërisë mund të imponojë kontrolle më të rrepta, gjurmueshmëri më të mirë financiare dhe zbatim më të kërkuar të sundimit të ligjit.
Për disa rrjete që do të përfitonin nga errësira institucionale, këto transformime mund të përbëjnë një kërcënim të drejtpërdrejtë.
Kjo nuk vërteton se ata po organizojnë dhunën aktuale.
Por kjo fton shqyrtimin e përfituesve të mundshëm të paqëndrueshmërisë.
Sepse nëse Shqipëria mbetet në periferinë institucionale të Bashkimit Evropian, ndërsa mbetet e integruar në rrjedhat ekonomike dhe njerëzore të kontinentit, disa dobësi transnacionale mund të vazhdojnë.
Siguria evropiane nuk mund të ndërtohet duke e lënë Ballkanin në paqëndrueshmëri kronike.
Sfida e vërtetë nuk është ta mbajmë Shqipërinë në distancë nga Evropa, por të sigurohemi që integrimi i saj të transformojë praktikat politike, ekonomike dhe institucionale që ruajnë brishtësinë e saj.
Prandaj, Evropa duhet të ketë kujdes nga dy gabime:
të përshpejtojë aderimin duke mbyllur sytë ndaj dështimeve demokratike,
ose të largojë për një kohë të pacaktuar një popull për shkak të mosfunksionimeve të elitave të saj.
Një rrugë tjetër është e mundur, ajo e një integrimi kërkues, progresiv, të kontrolluar dhe drejtpërdrejt të dobishëm të qytetarëve.
– Evropa si një horizont demokratik apo si një kërcënim për interesat e vendosura?
Për dekada të tëra, Shqipëria është përballur me probleme strukturore të korrupsionit, krimit të organizuar, trafikut të drogës dhe pastrimit të parave.
Këto fenomene nuk janë unike për Shqipërinë. Ato janë pjesë e rrjeteve transnacionale, degët e të cilave kalojnë nëpër disa vende evropiane dhe kontinente të tjera.
Hetimet mbi trafikun ndërkombëtar të kokainës dhe qarqet e paligjshme financiare ilustrojnë nevojën për bashkëpunim të forcuar gjyqësor dhe policor evropian.
Anëtarësimi i plotë në Bashkimin Evropian do t’i sillte Shqipërisë detyrime institucionale më të gjera, kontrolle shtesë dhe një bashkëpunim më të thellë me autoritetet evropiane.
Megjithatë, anëtarësimi nuk do ta zhdukte automatikisht trafikimin, ashtu siç nuk do të garantonte, i vetëm, fundin e korrupsionit.
Çështja thelbësore është ajo e zbatimit real të ligjeve.
Evropa nuk duhet të shndërrohet në një shpërblim diplomatik për një qeveri; ajo duhet të përbëjë një garanci demokratike për qytetarët.
Pikërisht për këtë arsye, përparimi i njoftuar në Luksemburg duhet të përballet me realitetin e institucioneve, të drejtësisë, të lirisë së shtypit dhe të mbrojtjes së protestuesve.
– Hija e vitit 1997: një krahasim që kërkon kujdes.
Shqipëria ruan një kujtim të dhimbshëm të vitit 1997, kur shembja e skemave piramidale financiare shkaktoi një krizë të rëndë, çorganizim të institucioneve dhe dhunë vdekjeprurëse.
Situatat e tanishme mund ta zgjojnë këtë kujtesë kolektive.
Megjithatë, do të ishte historikisht e pasaktë të barazoheshin ngjarjet e tetorit 2026 me krizën e vitit 1997.
Rrethanat ekonomike, institucionale dhe gjeopolitike janë të ndryshme. Asgjë sot nuk të lejon të thuash se Shqipëria po hyn në një luftë të re civile.
Por, ky krahasim na kujton një mësim të rëndësishëm: kur besimi te institucionet humbet dhe autoriteti publik nuk i përmbush më misionet e tij, pasojat mund të bëhen të pakontrollueshme.
Prandaj, përvoja e vitit 1997 duhet t’i nxisë zyrtarët shqiptarë të parandalojnë përshkallëzimin, në vend që t’i shfrytëzojnë politikisht frikërat që lindin prej saj.
– Nga viti 1996 në 1997: historia e dhunës që e zhyti Shqipërinë në kaos.
Dhuna që shohim sot zgjon një kujtesë historike veçanërisht të dhimbshme: atë të tensioneve politike të vitit 1996, të cilat u pasuan nga shembja e shtetit shqiptar në vitin 1997.
Në vitin 1996, Shqipëria po përjetonte tashmë një krizë të thellë besimi, të karakterizuar nga zgjedhje të kontestuara, përplasje politike dhe një polarizim në rritje të shoqërisë. Në vitin 1997, shembja e skemave financiare piramidale e çoi vendin në një krizë kryengritëse, të shoqëruar nga dhunë vdekjeprurëse dhe një çorganizim të thellë të institucioneve.
Kjo nuk do të thotë se dhuna e vitit 1996 ishte shkaku i vetëm i krizës së vitit 1997. Por ajo nxori në pah brishtësinë e një sistemi politik që nuk ishte shkëputur vërtet nga praktikat autoritare të trashëguara prej diktaturës.
Dhe kjo periudhë paraqet një dimension tjetër historik që ia vlen të mbahet mend.
Pas rënies së komunizmit, vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore nisën gradualisht një proces afrimi me Bashkimin Evropian. Edhe Shqipëria u bë pjesë e kësaj dinamike evropiane, ndonëse nuk ishte ende ndër vendet që kishin nisur zyrtarisht negociatat e anëtarësimit.
Megjithatë, në vend që të konsolidonte institucionet e saj demokratike, vendi po zhytej në një krizë që do të minonte në mënyrë afatgjatë tranzicionin e tij.
Sot, tridhjetë vjet më vonë, lind një pyetje.
Pse, në një kohë kur Shqipëria duhet të forcojë afrimin e saj me Evropën, shohim rishfaqjen e një dhune që rrezikon të dobësojë institucionet dhe të minojë besueshmërinë e saj demokratike?
Si gazetar që e kam përjetuar këtë periudhë dhe kam vëzhguar transformimet politike të vendit tim, nuk mund të mos vërej vazhdimësinë e disa praktikave, rrjeteve të caktuara të ndikimit dhe elitave që dolën nga tranzicioni pas-komunist.
Shtroj pyetjen se sa e sinqertë është gatishmëria e kësaj klase politike për të pranuar të gjitha pasojat që sjell anëtarësimi në Evropë.
Sepse integrimi në Bashkimin Evropian nuk nënkupton vetëm përfitimin nga fondet, investimet dhe njohja gjeopolitike.
Ai nënkupton gjithashtu nënshtrimin e ushtrimit të pushtetit ndaj rregullave të përbashkëta, forcimin e pavarësisë së gjyqësorit, luftën kundër korrupsionit dhe mbajtjen e institucioneve përgjegjëse përballë qytetarëve.
Për rrjetet politike dhe ekonomike, ndikimi i të cilave mbështetet te mungesa e transparencës, klientelizmi apo pandëshkueshmëria, një integrim i vërtetë evropian mund të nënkuptojë fundin e një epoke.
A mund të themi, pra, se disa interesa të konsoliduara preferojnë një Shqipëri politikisht të paqëndrueshme, në vend të një Shqipërie që u nënshtrohet plotësisht kërkesave të shtetit të së drejtës evropian?
A shkojnë mizaqet përtej kufijve të Shqipërisë?
Ballkani është një nga hapësirat strategjike thelbësore për sigurinë e kontinentit evropian, duke u gjendur në kryqëzimin e ndikimeve politike, rrugëve tregtare dhe rrjeteve ndërkombëtare.
Integrimi i tij demokratik përbën një mundësi historike për të konsoliduar stabilitetin evropian dhe për të hapur një epokë të re për këtë rajon.
Shqipëria nuk duhet të bëhet peng i një kaste politike, e cila do të kishte më shumë për të humbur nga zbatimi real i rregullave evropiane, sesa nga ruajtja e privilegjeve të saj.
Dhe mbi të gjitha, historia nuk duhet të përsëritet.
Në vitin 1997, Shqipëria pagoi një kosto të konsiderueshme njerëzore, institucionale dhe ekonomike.
Në vitin 2026, ajo duhet të zgjedhë një rrugë tjetër: atë të një transformimi të vërtetë demokratik, ku e ardhmja evropiane e vendit të mos varet më nga mbijetesa politike e udhëheqësve të tij, por nga liria dhe të drejtat e qytetarëve.
– Rinia shqiptare: mes zemërimit të ligjshëm dhe përpjekjeve për instrumentalizim politik.
Zemërimi i një popullsie nuk duhet ngatërruar me dhunën e ushtruar nga grupe të caktuara.
Shqiptarët kanë arsye të shumta për të kundërshtuar kushtet e tyre të jetesës, pabarazitë, vështirësitë në gjetjen e punës dhe mosfunksionimin e institucioneve.
Një i ri, që sheh të diplomuarit, punëtorët dhe familjet të largohen nga vendi, ka të drejtë të vërë në dyshim të ardhmen që i ofron atdheu i tij.
Por ky zemërim mund të bëhet i prekshëm ndaj manipulimit, nëse nuk shoqërohet nga një ndërgjegjësim i vërtetë qytetar.
Këtu qëndron rreziku.
Një popullsi mund të ngrihet kundër një pushteti, pa vënë domosdoshmërisht në dyshim mekanizmat politikë, ekonomikë dhe socialë që e kanë lejuar atë pushtet të mbijetojë.
Një revolucion që ndërron udhëheqësit, por ruan të njëjtat praktika, rrezikon të riprodhojë të njëjtat padrejtësi.
Shqipëria ka nevojë për një transformim që shkon përtej përkatësive partiake; ka nevojë për një kulturë llogaridhënieje, gjykimi kritik, lirie të shprehjes dhe respekti për institucionet demokratike.
– Shqipëria nuk mund të vazhdojë të humbasë fëmijët e saj.
Ndërsa klasa politike garon për pushtet, një fenomen më i heshtur po e transformon thellësisht vendin: emigracioni dhe plakja demografike.
Të rinjtë largohen nga Shqipëria. Familje të tëra kërkojnë gjithashtu stabilitet ekonomik, arsimor dhe social.
Vendi zhvillon partneritete ndërkombëtare, projekte turistike dhe politika mikpritëse, por ende e ka të vështirë t’u ofrojë një pjese të popullsisë së vet perspektivat e nevojshme për të qëndruar.
Nuk bëhet fjalë për t’i vënë shqiptarët përballë të huajve, as për të vënë në dyshim detyrimet humanitare.
Bëhet fjalë për të vënë në diskutim prioritetet publike.
Çfarë të ardhmeje ndërton një shtet që aspiron të integrohet në Bashkimin Evropian, por ku një pjesë e brezave të rinj nuk besojnë më se mund ta ndërtojnë jetën e tyre në territorin e vet?
Anëtarësimi në Evropë duhet t’i përgjigjet edhe kësaj pyetjeje.
– Bashkimi Evropian duhet të kërkojë të vërtetën, pa hequr dorë nga Shqipëria.
Bashkimi Evropian nuk mund ta shpërfillë dhunën e vërejtur në Tiranë.
Ai duhet të kërkojë hetime të pavarura mbi ndërhyrjet e policisë, dhunën ndaj gazetarëve, zjarrvëniet dhe vandalizmin.
Gjithashtu, duhet të sigurojë që këto ngjarje të mos shërbejnë si pretekst për të kufizuar liritë themelore apo për të dobësuar kërkesat demokratike të procesit të anëtarësimit.
Por, duhet shmangur një tjetër kurth: ngatërrimi i vështirësive të shtetit shqiptar me paaftësinë e popullit shqiptar për t’iu bashkuar familjes evropiane.
Ballkani Perëndimor zë një vend strategjik për sigurinë dhe stabilitetin e kontinentit.
Integrimi evropian i Shqipërisë mund të kontribuojë në forcimin e bashkëpunimit gjyqësor, luftën kundër rrjeteve kriminale dhe konsolidimin e shtetit të së drejtës.
Megjithatë, ky proces nuk duhet të përshpejtohet në kurriz të kritereve demokratike.
Shqipëria ka nevojë për Evropën. Por Evropa duhet të ketë kujdes që të mos integrojë vetëm një aparat shtetëror: ajo duhet të shoqërojë transformimin demokratik të një shoqërie të tërë.
– Rreziku i vërtetë nuk është zemërimi, por përvetësimi i tij.
Zemërimi popullor mund të jetë i ligjshëm. Megjithatë, dhuna shkatërruese nuk bëhet kurrë e ligjshme.
Ngjarjet në Tiranë e bëjnë të pamundur sot të kuptohet se kush po proteston, kush po ushtron dhunë, kush po i organizon këto lëvizje dhe kush mund të përfitojë nga radikalizimi i tyre.
Hetimet e mëtejshme do të përcaktojnë nëse dështimet e vëzhguara janë për shkak të dështimit operativ, koordinimit të dobët apo ndonjë përgjegjësie tjetër.
Por mbetet një pyetje politike:
Kush do të përfitonte nga një Shqipëri që u paraqitet evropianëve si një vend i paaftë për të garantuar sigurinë publike, pikërisht në momentin kur anëtarësimi i saj përparon?
Kjo pyetje meriton hetim, jo një përgjigje të diktuar nga përkatësitë partiake.
Sepse ndryshimi i vërtetë demokratik nuk matet me numrin e barrikadave, as me rënien e një qeverie, madje as me nënshkrimin e kapitujve të rinj evropianë.
Ai matet me aftësinë e një shoqërie për të ndërtuar institucione të përgjegjshme, për të mbrojtur liritë, për të kontrolluar udhëheqësit e saj dhe për të refuzuar të riprodhojë mekanizmat e abuzimit.
Shqipëria nuk duhet të kalojë nga një shoqëri mbijetese në një shoqëri dhune. Ajo duhet të bëhet një shoqëri e rezistencës demokratike.
Dhe Evropa duhet të kuptojë se stabiliteti i Ballkanit nuk mund të ndërtohet as mbi kaosin, as mbi pandëshkueshmërinë, as mbi angazhimet evropiane që do të mbeteshin pa efekt në jetën e qytetarëve
