Shkruan Kreshnik Marku
Jeronimi u lind nga prindërit e krishterë rreth viteve 340, në Stridon, në kufi të Dalmacisë dhe Panonisë. Si njëzet vjeçar shkoi në Romë për studime. Mësimdhënësi i tij ishte gramatiku i njohur Eli Donati. Jeronimi ishte i interesuar për retorikë dhe klasikë. Vendi si ishte Roma në atë kohë e përfshiu në valet e veta të përditshme. Më vonë Jeronimi me lot për faqe dhe me zemër pendohet.
Ndikim të madh në kthimin e tij kishin katakombet. Jeronimi shpesh shkonte në to dhe meditonte shumë për vuajtjet dhe salvimet që kishin përjetuar të krishterët e parë. Motiv i martirizmit të tyre ishte Krishti. Më vonë edhe vetë Jeronimi do të motivohet për ta ndjekur atë. Jeronimi u pagëzua në moshën madhore, aty rreth vitit 365, nga vetë papa Liberi. Nga Roma shkon në Trier dhe atje hyn në bashkësinë e asketëve. Arriti që nëpër Europë të krijojë një miqësi të madhe me njerëz të ndryshëm. Në vitin 373 udhëton në Lindje. Në rrugë për Jerusalem sëmuret rënd dhe mbetet në Antioki. Posa forcohet dhe merr fuqi fizike, shkon në shkretëtirën Chalkis dhe atje për pesë vite bën pendesë të madhe dhe mëson gjuhën hebraike dhe Shkrimin shenjt. Në atë kohë shugurohet për meshtar nga Paulini, ipeshkëv i Antiokisë, me kusht që edhe më tutje të mbetet eremit.
Jeronimi kishte dëgjuar për Gregorin e Naziancit si orator i famshëm dhe kështu kërkon dhe gjën rastin të takohet me të. Kjo ndodhi në Konstantinopojë. Këtu me ndihmën e Gregorit përkthen shumë vepra të Origenit në gjuhën latine. Origenin Jeronimi e çmonte shumë.
Me 382 papa Damazi, duke dëgjuar për veprimtarinë e tij të begatshme, e thërret në Romë. Papa Jeronimit ia beson shumë punë kishtare, të cilat ai i kreu me shumë sukses. Por pas dy viteve, me vdekjen e papës, e pasiqë nuk kishte përkrahjen e tjerëve, ai prapë kthehet në Lindje.
Jeronimi, që ishte i dhënë pas jetës asketike, në Betlehem hap dy kuvende. Shumë gra dhe burra, duke e parë shembullin e tij të mirë, shkonin pas tij. Në Betlehem përkryhet në gjuhë nga rabinet dhe fillon ta përkthejë Shkrimin shenjt nga origjinali në gjuhen latine. Në fund të jetës Jeronimi vuan shumë, sepse i dobësohen sytë: nuk shihte dhe nuk mund të lexonte si duhet.
Megjithatë shën Jeronimi nuk e la pendën deri në fund të jetës së vet. Zemra e tij e madhe pushoi së rrahuri në vitin 420, pa e kryer veprën e madhe, Komentin mbi Jereminë profet. Trupin e Jeronimit e bartin në Romë në bazilikën e shën Marisë.
Jeronimi ishte i madh, sepse kishte njohuri të madhe. E njihte mirë gjuhën latine klasike letrare, po ashtu gjuhën hebraike dhe atë greke. Jeronimi nuk ishte mendimtar i madh as teolog si shën Augustini, nuk ishte as orator e bari si shën Ambrozi ose si shën Luani, por Jeronimi ishte shkencëtar dhe puntor i madh. Lirisht mund të themi se pas shën Augustinit ishte më i madhi ndër etërit e Kishës Katolike. Tërë dijen e vet e përdori në përkthim të Shkrimit shenjt.
Si njeri Jeronimi ishte temperament, ndoshta pse është me prejardhje ilire. Më fal o Zot për karakterin tim eksploziv, sepse jam dalmat, rrëfehej shën Jeronimi. Kisha Katolike e nderon si doctorem maximum in exponendis sacris scripturis (si më të madhin mësues në shpjegimin e Shkrimit shenjt).
Veprat e Jeronimit mund të ndahen në përkthime, komentime, shkrime, polemika, predikime, letra etj.
1. Vulgata, përkthim i Biblës në gjuhën latine.
a) Rishikimi i Ungjillit. Kur Jeronimi ishte në Romë në vitin 382, papa Damazi ia beson këtë detyrë që t`i bëjë sipas Septuagintës (LXX).
b) Rishikimi i Besëlidhjës së Vjetër. Në Betlehem këtë e rishikon sipas Hexaplës së Origenit. Nga rishikimi i tij kanë mbetur ende librat e Jobit dhe Psalmet, me të cilat ne sot shërbehemi dhe të cilat gjënden në Vulgatë.
c) Përkthimi i Besëlidhjes së Vjetër nga gjuha hebraike. Këtë përkthim shën Jeronimi e fillon në vitin 390. Ai këtu për këtë përkthim burimor përdor edhe librat e vjetra grekë të Simakut dhe Aquilit.
d) Përkthimet e etërve të Kishës:
– In Jeremiam, 28 predikime të Origenit;
– Kronikën e Euzebit;
– De Spiritu Sancto të Didimit të Verbër;
– Liber questionum hebraicorum in Genesim – Pyetjet hebraike mbi Zanafillën.
– Liber interpretationis hebraicorum nominum – Mbi etimologjinë e emrave hebraikë.
– Comentarii in psalmus – Komenti i shkurtër i Psalmeve.
– Comentarius in Ecclesastem – Komenti i Librit të Kishtarit.
– Comentarii in Isaiam – Shpjegimet e Isaisë. Vlen të theksohet se ky koment i Jeronimit dallohet shumë nga të tjerët dhe është më i miri. Këtu Jeronimi ndërron stilin e përkthimit, kalon nga përkthimi alegorik në përkthim tekstual, që do të thotë fjalë për fjalë.
Veprat dogmatiko – polemike
a) Diskutimi në mes të një të djallosuri dhe një fetari. Ky është një dialog në të cilin Jeronimi i hedh poshtë mendimet e rigoristëve, të cilët thonin se duhet asgjësuar selitë ipeshkvore dhe ipeshkvijtë, të cilët u treguan të suksesshëm në luftën me arianizmin, në kuptimin se pagëzimi i arianëve është i pa vlefshëm, e jo i vlefshëm sikurse mendonin disa klerikë.
b) Adversus Helvidium de Mariae Virginitate perpetua – Kundër Helvidit dhe në mbrojtjen e virgjërisë së përhershme të Marisë. Helvidi thoshte se Maria ishte virgjër deri në lindje, por sipas traditës hebraike me Jozefin ka pasur edhe fëmijë tjerë. Këtu Jeronimi mbron pastërtinë dhe virgjërinë e Marisë dhe të Jozefit.
Jeronimi ka edhe vepra tjera më pak të rëndësishme. Shkruan edhe mbi jetën e shenjtërve si p. sh. Vita sancti Pauli. Vita sancti Hilarionis, ndërsa ka edhe më tepër se 100 predikime.
