Shkruan Qamil Gjyrezi
Kosova festoi dje 18 vite si shtet i pavarur. Paralel me festimet u zhvillua dhe një protestë në mbështetje të 4 ish-krerëve të U.Ç.K.-së që po gjykohen në Hagë. Shpallja e Pavarësisë së Kosovës është bërë më 17 shkurt të vitit 2008, në Kuvendin e Republikës së Kosovës në Prishtinë. Para dy ditësh drejtori i shkollës së mesme të lartë ‘Prenk Jakova’, Gjakovë Z. Kastriot Sada, kishte publikuar në faqen e tij në F.B., pjesën korale : “Të falemi o dhe” të kompozitorit Rauf Dhomi, kënduar nga Kori i Shkollës së Mesme të Lartë” Prenk Jakova” Gjakovë, me Dirigjent Kastriot Sada dhe Korepetitor Gent Kumnova. Pjesa korale “Të falemi o Dhe” e Rauf Dhomit zbukuroi shkollën me tingujt dhe ngjyrat e festës së pavarësisë së Kosovës, nëpërmjet zërit të muzikantëve të rinj, korit miks, shoqëruesit me piano dhe dirigjentit. Kori miks e këndoi me shumë pasion dhe muzikalitet këtë pjesë të kompozitorit Rauf Dhomi. ‘Të falemi o Dhe” nga Opera “Dasma arbëreshe” ëshë një pjesë korale, shenjë e atdheut, kujtesës historike dhe identitetit kolektiv. Këtë pjesë korale, që është një ‘shenjë muzikore artistike’, do ta analizoj me anë të semiotikës së muzikës dhe muzikologjisë aplikative. Semiotika muzikore është studimi se si muzika komunikon kuptimin përmes shenjave, simboleve dhe ‘marrëveshjeve kulturore’, duke e trajtuar tingullin si një gjuhë që ngjall emocione dhe rrëfime pa fjalë. Ajo analizon se si elementët muzikorë, melodia, harmonia, ritmi, funksionojnë si shenja, shpesh duke u mbështetur në kontekste kulturore të mësuara ose në teorinë e shenjave të Peirce (ikona, indeksi, simboli).
Semiotika e pjesës korale “Të falemi o Dhe”
Pjesa korale “Të falemi o Dhe” mbart një strukturë të fuqishme simbolike, ku “Dheu” nuk është thjesht tokë fizike, por ‘shenjë e atdheut’, kujtesës historike dhe identitetit kolektiv. Në planin semiotik, “Dheu” funksionon si simbol i origjinës dhe sakralitetit kombëtar. Fjala “të falemi” krijon një akt performativ, një lutje laike, ku komuniteti përkulet përpara historisë dhe trashëgimisë së vet. Rauf Dhomi përdor një gjuhë harmonike të thjeshtë, por solemne.
-Homofonia korale krijon ndjesinë e unitetit – një trup i vetëm kolektiv.
-Lëvizjet melodike shpesh ngrihen gradualisht, duke ndërtuar një indeks emocional të krenarisë dhe përkushtimit.
-Dinamika e zgjeruar (nga piano në forte) përforcon shenjën e afirmimit kombëtar.
Kjo vepër ka karakter ritualistik. Kori bëhet zë i komunitetit, duke e shndërruar aktin muzikor në një ceremoni identitare. Muzika këtu nuk është vetëm art, por një praktikë simbolike e përkatësisë. Semiotikisht, “Të falemi o Dhe” ndërton një marrëdhënie të drejtpërdrejtë midis shenjës (teksti), kodit muzikor (harmonia e struktura korale) dhe referentit kulturor (Atdheu). Vepra funksionon si një ikonë muzikore e përulësisë dhe krenarisë kombëtare.
Analizë semiotiko-muzikologjike e “Të falemi o Dhe” e Rauf Dhomit.
1.Forma dhe arkitektura muzikore
Vepra ndërtohet mbi një formë trepjeseshe (A–B–A’), tipike për pjesët korale me karakter solemn:
A – Ekspozimi i temës kryesore, me karakter lutës dhe përulës.
B – Zgjerim dramatik, ku intensiteti rritet dhe harmonia bëhet më e dendur.
A1 – Rikthim i temës me kulm emocional dhe afirmim më të fortë.
Kjo strukturë krijon një semiotikë të ngritjes shpirtërore: nga përulësia drejt afirmimit kolektiv.
2. Raporti tekst–muzikë, harmonia dhe simbolika e tonalitetit
Teksti “Të falemi o Dhe” është akt performativ, nuk përshkruan, por realizon një gjest simbolik. Kur fjala “Dhe” theksohet në regjistrin më të lartë ose në kulmin harmonik, kemi një ikonizim muzikor të madhështisë së atdheut. Zgjatja e notave, krijon indeks të përkushtimit emocional. Kadencat e plota (autentike) japin ndjesinë e stabilitetit dhe të tokës si themel. Pra muzika nuk e shoqëron tekstin, por e ritualizon atë. Rauf Dhomi përdor tonalitete maxhore me karakter solemn. Modaliteti i pastër dhe harmonia tradicionale (I–IV–V) funksionon si kod i qartësisë dhe unitetit kombëtar. Shmangia e disonancave të forta krijon një hapësirë të qetë, gati sakrale. Semiotikisht, kjo është një estetikë e përbashkimit, jo e konfliktit.
3. Kori si shenjë kolektive dhe dimensioni psiko-semiotik
Kori është vetë shenjë. Ai përfaqëson trupin social. Homofonia e pjesës përfaqëson unitet.
Unisoni i kësaj pjese muzikore, përfaqëson identitet i përbashkët. Zgjerimi polifonik, përfaqëson shumësi brenda një trupi të vetëm. Në këtë kuptim, pjesa korale “Të falemi o Dhe” bëhet një metaforë akustike e kombit. Në planin psikoanalitik, “Dheu” mund të lexohet si arketip i Nënës, toka që lind, mban dhe ruan kujtesën. Përkulja muzikore, me anë të muzikës përpara saj është një akt rikthimi tek origjina. Pjesa korale “Të falemi o Dhe” është një tekst muzikor ku: Shenja verbale është e barabartë me Atdheun, Kosovën. Kodi muzikor përshkruhet muzikalisht me solemnitetin tonal. Referenti kulturor, barazohet me identitetin kolektiv. Pjesa korale “Të falemi o Dhe”, funksionon si ikonë dhe simbol njëkohësisht: ikonë për nga karakteri i drejtpërdrejtë emocional, simbol për nga përfaqësimi i atdheut si entitet metafizik. Muzika te pjesa korale “Të falemi o Dhe” shërben si një medium i fuqishëm për ndërtimin, ruajtjen dhe transmetimin e kujtesës kolektive, duke formuar një gur themeli të identitetit të përbashkët në Kosovë. Nëpërmjet lidhjeve emocionale, dëgjimore dhe sociale, muzika i lidh komunitetet dhe individët me të kaluarën e tyre, duke përforcuar narrativat kulturore, përkatësinë në grup dhe identitetin kombëtar. Ajo vepron si një memorie e përvojave të përbashkëta.
