Shkruan Qamil Gjyrezi
Edicioni i 76-të i festivalit të Sanremos u çel mbrëmë në Teatrin ‘Ariston’ mes shumë surprizash. Një nga këngët e prezantuara dhe që u prit me entuziazëm nga publiku ishte “Stella Stellina”, interpretuar nga shqiptari Ermal Meta. Kënga vjen si homazh për të fëmijët dhe të gjitha viktimat e pafajshme të luftës në Gaza. “Stella Stellina” e tij, sipas medias, nuk është një këngë që duhet të riprodhohet me ngulm, por një lutje laike, një ninullë zemërthyese që nuk shndërrohet kurrë në patetike. Kënga, me nuanca të Lindjes së Mesme dhe prodhim të rafinuar të Dardust, sipas “La Repubblica”, rrëfen “temën më zemërthyese, vdekjen e një vajze të vogël në ferrin e Gazës, me delikatesën e artistit”, një temë që shumë këngëtarë të tjerë e shmangin ose e zbusin. Emri “Amal” i qëndisur në jakën e këmishës së tij nuk përfaqëson vetëm një vajzë të vogël, por shndërrohet në simbol të viktimave të pafajshme të luftës Izrael-Palestinë.
“Stella Stellina” e Ermal Metës në Sanremo 2026 është një këngë me dimension shumë më kompleks semiotik sesa mund të duket në një lexim të shpejtë, dhe mendoj se ka disa shtresa që e bëjnë atë interesante për analize semiotike:
1. Titulli dhe konotacionet semiotike
Titulli “Stella stellina” është një referencë e qartë te nina-nana tradicionale italiane, një melodi që zakonisht lidhet me sigurinë, fjetjen, qetësinë dhe fëmijërinë. Por këtu, Ermal e rikthyer funksionin e këtij simboli nga një figurë butë mbrojtëse në një figurë që shënon mungesën, dhimbjen dhe humbjen.
Stella – simbol i dritës, udhërrëfyesit, shpesh i shpresës.
Stellina – diminutiv që i jep butësi, por në kontekstin e tekstit ky butësi shndërrohet në kundërshtim me tragjedinë e humbjes.
2. Narrativiteti dhe protagonizmi i tekstit
Teksti i këngës flet për një vajzë të vogël që nuk është emëruar specifikisht , çka në një mënyrë semiotike e bën atë simbol universal të çdo fëmije të pafajshëm, dhe jo vetëm një histori individuale. Kjo universalizim e vuajtjes krijon një Ikonë kolektive brenda narrativës:
“Figlia di nessuno, melodia di un canto” – ‘Vajzë e askujt por edhe e të gjithëve’.
Në performancë, Ermal Meta mbante në këmishë emrin Amal (shkruar me simbolikë), duke e bërë emrin si shenjë semiotike të shpresës dhe kujtesës, jo thjesht një identitet personal.
3. Kontrasti mes melosit dhe realitetit të melodisë
Melodia e butë që ndjek formën e një nina-nane krijon një kontrast semantik midis pamjes së jashtme të këndshme dhe përmbajtjes së fortë emocionale, që flet për luftë, humbje dhe dhimbje. Kjo ‘springretikë’ — përdorimi i një forme tradicionale të dashurisë bujare, për të shprehur një realitet të ashpër është një strategji semiotike shumë efektive.
4. Mesazhi përtej politikës
Edhe pse tema është e lidhur me konflikte aktuale (si situata në Gaza), Meta vetë thekson se kjo është një këngë “njerëzore”, jo politike, një mënyrë për të përçuar empati dhe për të çuar përpara një reflektim mbi vuajtjen njerëzore, përtej narrativave politiko-ideologjike. Semiotika e “Stella stellina” bashkon:
-simbolizmin e traditës (nina-nana) me dhimbjen bashkëkohore;
-një figura fëmije që bëhet universal;
-emra dhe objekte konkrete (bambola — kukulla) që bëhen shenja të humbjes dhe kujtesës;
-muzikën si mënyrë të kundërshtuar mes qetësisë dhe hidhërimit.
Stella stelina është një këngë që përdor simbole të njohura për të çuar përtej një mesazhi të thjeshtë, duke e bërë performancën në Sanremo jo vetëm muzikë, por një reflektim semiotik mbi jetën, humbjen dhe shpresën.
‘Stella Stellina’, a e transmeton mesazhin më fort fjala apo muzika?
Muzika ka tekstin me fjalë dhe tekstin muzikor. Të dy sëbashku transmetojnë mesazhin artistik, që ka dashur të prezantojë, një kantautor ose kompozitor. Fuqia e këngës vjen pikërisht nga asimetria mes tekstit muzikor dhe atij me fjalë.
Duke iu referuar këngës ‘Stella Stellina’ nga Ermal Meta në Festivalin e Sanremos, përgjigjja mund të strukturohet kështu:
Teksti verbal – niveli denotativ dhe narrativ
Fjalët janë më të drejtpërdrejta në mesazh.
-Identifikojnë figurën e fëmijës si simbol universal.
-Krijojnë narrativë konkrete (vajza, humbja, mungesa).
-Artikulojnë empatinë në mënyrë të qartë.
Pra, teksti me fjalë mbart më shumë informacion semantik të qartë (denotacion). Ai orienton dëgjuesin drejt interpretimit. Në terma të Peirce-it, fjala këtu funksionon si simbol – kuptimi i saj është i strukturuar kulturarisht dhe gjuhësisht.
Teksti muzikor – niveli konotativ dhe emocional
Muzika (forma e nina-nanës, tonaliteti i butë, frazat melodike të rrumbullakëta):
-Nuk tregon histori konkrete.
-Por krijon atmosferë intime, mbrojtëse, amësore.
-Krijon kontrast mes butësisë dhe tragjedisë së nënkuptuar.
Pra, muzika nuk shton informacion racional, por e thellon përjetimin emocional.
Në terma semiotikë: Muzika vepron si Ikonë emocionale (imiton ndjesinë e përkëdheljes, gjumit, qetësisë). Në disa momente funksionon si Indeks, sepse tensioni harmonik tregon dhimbjen pa e thënë me fjalë.
Cila transmeton më shumë, fjala apo muzika?
Në aspektin logjik-semantik-Fjalët transmetojnë më shumë mesazh të drejtpërdrejtë. Në aspektin semiotik-afektiv-Muzika transmeton më shumë intensitet dhe ndikim. Në fakt, fuqia e këngës vjen pikërisht nga asimetria mes tyre:
-Teksti flet për dhimbjen.
-Muzika e mbështjell me butësi.
-Kontrasti krijon tension estetik.
Kjo është strategji shumë e vetëdijshme kompozicionale, forma e qetë + përmbajtjen e dhimbshme , është baraz me amplifikim emocional.
Përfundim (semiotik), për fjalën dhe muzikën
-Mesazhi racional vjen nga fjala.
-Mesazhi ekzistencial vjen nga muzika.
Bashkimi i tyre krijon efektin etik dhe estetik.
Nëse do ta analizonim në mënyrë më radikale, mund të themi se: ‘Pa tekstin, muzika do të ishte një nina-nanë e bukur. Pa muzikën, teksti do të ishte një poezi e dhimbshme’. Sëbashku teksti dhe muzika bëhen një akt empatie, që i drejtohen publikut.
